दूरसंचार विभागाच्या सिम-बाइंडिंग नियमामुळे WhatsApp, Telegram सारख्या मेसेजिंग ॲप्सचा वापर बदलणार; नोंदणीकृत सिम फोनमध्ये सक्रिय असेल तरच ॲप चालेल, वेब व्हर्जनवरही परिणाम.
मुंबई: WhatsApp आणि Telegram यांसारख्या मेसेजिंग ॲप्सच्या वापरकर्त्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारच्या दूरसंचार विभागाने (DoT) ‘सिम-बाइंडिंग’ (SIM Binding) नियम लागू करण्याचा निर्णय घेतला असून, येत्या १ जानेवारी २०२७ पासून हा नियम प्रत्यक्षात अमलात येण्याची शक्यता आहे. या नव्या नियमानुसार, तुमच्या मोबाइल नंबरशी जोडलेलं नोंदणीकृत सिम कार्ड तुमच्या फोनमध्ये सक्रिय असेल तरच तुम्ही हे ॲप्स वापरू शकाल.
हा निर्णय ऑनलाइन फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी घेतला गेला आहे. सायबर गुन्हेगार परदेशातूनही भारतीय मोबाइल नंबरचा वापर करून ‘डिजिटल अरेस्ट’ सारखे गुन्हे करत असल्याचं सरकारच्या निदर्शनास आलं आहे. सिम-बाइंडिंगमुळे प्रत्येक खातं एका थेट, KYC-प्रमाणित सिमशी जोडलं जाईल, ज्यामुळे गुन्हेगारांचा माग काढणं सोपं होईल.
नेमकं काय घडलं?
दूरसंचार विभागाने २८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी एक आदेश जारी करून WhatsApp, Telegram, Signal, Snapchat, Arattai, ShareChat, Josh आणि JioChat या आठ ॲप-आधारित कम्युनिकेशन सेवांना सिम-बाइंडिंगच्या सूचना दिल्या होत्या. या आदेशानुसार, या प्लॅटफॉर्म्सनी वापरकर्त्याचं खातं हे त्याच्या नोंदणीकृत मोबाइल क्रमांकाशी जोडलेल्या सिमशी सतत जोडलेलं ठेवणं बंधनकारक आहे.
सुरुवातीला यासाठी ९० दिवसांची मुदत देण्यात आली होती, जी २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी संपली होती आणि त्यानंतर १ मार्च २०२६ पासून नियम लागू करण्यात आला होता. मात्र, उद्योगातील प्रतिनिधित्वानंतर अंतिम मुदत ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत वाढवण्यात आली असून, १ जानेवारी २०२७ ही नियम प्रत्यक्षात लागू होण्याची तारीख मानली जात आहे.
“सिम-बाइंडिंग ही आजच्या काळाची गरज आहे.
केंद्रीय दूरसंचार मंत्री ज्योतिरादित्य सिंधिया यांनी या निर्णयाचं समर्थन केलं आहे. ते म्हणाले होते की, “सिम-बाइंडिंग ही आजच्या काळाची गरज आहे. राष्ट्रीय सुरक्षेच्या प्रश्नांवर कोणतीही तडजोड केली जाऊ शकत नाही.” दरम्यान, मेटा (WhatsApp ची मूळ कंपनी) आणि इतर तंत्रज्ञान कंपन्यांनी या नियमाला विरोध दर्शवला असून, यामुळे वापरकर्त्यांच्या सवयींवर गालबोट लागेल अशी भीती व्यक्त केली आहे.
या प्रकरणातील महत्त्वाचे अपडेट
- सिम अनिवार्य: तुमच्या WhatsApp किंवा Telegram खात्याशी जोडलेलं नोंदणीकृत सिम कार्ड तुमच्या मुख्य फोनमध्ये भौतिकरित्या उपस्थित आणि सक्रिय असणं आवश्यक आहे. सिम काढल्यास किंवा बंद केल्यास ॲप काम करणार नाही.
- WhatsApp Web वर परिणाम: लॅपटॉप किंवा डेस्कटॉपवर WhatsApp Web वापरणाऱ्यांना सत्र संपल्यानंतर पुन्हा QR कोड स्कॅन करून लॉगिन करावं लागू शकतं. सुरुवातीला दर सहा तासांनी सक्तीचं लॉगआउट करण्याचा नियम होता, परंतु नंतर तो बदलून जोखीम-आधारित (risk-based) लॉगआउट करण्यात आला आहे.
- कोणते ॲप्स: हा नियम WhatsApp, Telegram, Signal, Snapchat, ShareChat, JioChat, Arattai आणि Josh या सर्व प्रमुख ॲप्सना लागू आहे.
- अपवाद: परदेशात प्रवास करताना तुमचं भारतीय सिम कार्ड तुमच्या फोनमध्ये सक्रिय असेल, तर तुम्हाला या नियमाचा त्रास होणार नाही. तसंच, Snapchat ला सध्या या नियमातून सूट देण्यात आली आहे.
यापूर्वी काय घडलं होतं?
सायबर फसवणुकीच्या घटनांमध्ये मोठ्या प्रमाणात वाढ झाल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला. सरकारी आकडेवारीनुसार, २०२४ मध्ये सायबर फसवणुकीमुळे भारतीयांना २२,८०० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त नुकसान झालं होतं. यामध्ये बनावट कॉल्स आणि ‘डिजिटल अरेस्ट’ सारख्या घटनांचा मोठा वाटा होता, जिथे गुन्हेगार परदेशातून भारतीय मोबाइल नंबर वापरून फसवणूक करत होते. त्यामुळे, खातं आणि सिम यांच्यातील थेट संबंध तुटू नये, यासाठी हा नियम आणला गेला.
१ जानेवारी २०२७ पासून नवीन नियम लागू
दूरसंचार विभागाने ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत सर्व प्लॅटफॉर्म्सना अनुपालन सुनिश्चित करण्याचं निर्देश दिले आहेत. १ जानेवारी २०२७ पासून, ज्या वापरकर्त्यांच्या फोनमध्ये नोंदणीकृत सिम नसेल, त्यांना ॲप वापरताना अडचणी येऊ शकतात. तंत्रज्ञान कंपन्यांनी या नियमाच्या अंमलबजावणीसाठी आपल्या सिस्टीममध्ये बदल सुरू केले आहेत. Apple ने आपल्या iOS मध्ये सिमची उपस्थिती तपासण्यासाठी सुधारणा केली असून, WhatsApp नेही आपल्या बीटा आवृत्तीत सिम-बाइंडिंगशी संबंधित सूचना दिसू लागल्याचं समोर आलं आहे.
तुम्ही काय करावं? तुमच्या WhatsApp किंवा Telegram खात्याशी जोडलेलं सिम कार्ड तुमच्या मुख्य फोनमध्ये सतत सक्रिय ठेवा. जर तुम्ही दुसऱ्या फोनवर किंवा फक्त वाय-फायवर ॲप वापरत असाल, तर तुमची सोय बदलू शकते, याची तयारी ठेवा.
By
