छत्तीसगढ़ उच्च न्यायालयाने पत्नीने आजारी सासू-सासऱ्यांपासून वेगळे राहण्याचा दबाव आणणे मानसिक क्रूरता ठरवत घटस्फोट कायम ठेवला. न्यायालयाने मुलांचे पालकांप्रती असलेले कर्तव्य अधोरेखित केले.
छत्तीसगढ़ उच्च न्यायालयाने एका महत्त्वपूर्ण निकालात म्हटले आहे की, पत्नीने पतीवर आपल्या आजारी आणि वृद्ध सासू-सासऱ्यांना सोडून वेगळे राहण्यासाठी दबाव आणणे ही मानसिक क्रूरता आहे. न्यायमूर्ती नरेश कुमार चंद्रवंशी यांच्या एकल पीठाने हा निकाल देत कौटुंबिक न्यायालयाने दिलेला घटस्फोटाचा आदेश कायम ठेवला.
न्यायालयाने स्पष्ट केले की, विवाहानंतर नवीन कुटुंब निर्माण होते, मात्र यामुळे वृद्ध आणि आजारी पालकांप्रती असलेली संतानाची नैतिक व कायदेशीर जबाबदारी संपत नाही. कोर्टाने असेही नमूद केले की, आजारी पालकांसोबत राहण्याचा पतीचा निर्णय चुकीचा ठरवता येणार नाही.
नेमकं प्रकरण काय ?
हा प्रकरण छत्तीसगढ़मधील राजनांदगाव जिल्ह्यातील डोंगरगढ येथील आहे. एका शीख तरुणाचा विवाह ८ मार्च २००७ रोजी पत्थलगाव येथील महिलेशी झाला होता. विवाहानंतर साधारण दीड वर्षांनी दोघांमध्ये कौटुंबिक वाद सुरू झाले.
पतीने न्यायालयात अर्ज दाखल करत सांगितले की, त्याच्या वडिलांची तीन वेळा हृदयविकाराची शस्त्रक्रिया झाली होती. तरीही पत्नी सातत्याने त्याच्यावर पालकांना सोडून वेगळे राहण्याचा दबाव आणत होती. पतीने नकार दिल्यास पत्नी सासू-सासऱ्यांशी गैरवर्तन करत असे. तसेच, ती मुलाला घेऊन बिनसूचना माहेरी जात असे आणि तेथील शाळेत मुलाचा प्रवेशही करून देई.
सामाजिक सलोख्याचा प्रयत्न आणि अपयश
२०१८ मध्ये दोन्ही बाजूंच्या नातेवाईकांनी सामाजिक सलोखा करण्याचा प्रयत्न केला. यावेळी पत्नीने लेखी माफी देखील दिली. मात्र, तिच्या वर्तनात कोणताही बदल झाला नाही. यानंतर पतीने डोंगरगढ कौटुंबिक न्यायालयात घटस्फोटाची अर्ज दाखल केली.
कौटुंबिक न्यायालयाने ११ नोव्हेंबर २०२४ रोजी क्रूरतेच्या कारणावरून घटस्फोट मंजूर केला. या निर्णयाला आव्हान देत पत्नी उच्च न्यायालयात गेली.
उच्च न्यायालयाचे निरीक्षण
पत्नीची याचिका फेटाळताना न्यायालयाने अनेक महत्त्वपूर्ण निरीक्षणे नोंदवली:
१. पालकांची काळजी घेणे हे पुत्राचे कर्तव्य:
हिंदू समाजात पालकांची सेवा करणे हे पुत्राचे कर्तव्य आहे, असे न्यायालयाने सुप्रीम कोर्टाच्या निवाड्याचा हवाला देत स्पष्ट केले. आजारी वडिलांची काळजी घेण्याचा पतीचा निर्णय चुकीचा ठरवता येणार नाही.
२. स्वतंत्रपणे राहण्याची इच्छा आणि दबाव यात फरक:
न्यायालयाने असेही स्पष्ट केले की, वेगळे राहण्याची इच्छा असणे ही स्वतःहून क्रूरता नाही. मात्र, गंभीर आजारी पालकांपासून वेगळे राहण्यासाठी सातत्याने आणि अनुचित दबाव आणणे ही मानसिक क्रूरता आहे.
३. पत्नीचे आरोप निराधार:
पत्नीने पतीवर छळाचे आरोप केले तसेच पतीला पेट्रोल पंप सुरू करण्यासाठी ५० लाख रुपयांची मागणी केल्याचा आरोपही केला. तिने माफीपत्र सक्तीने लिहिल्याचेही सांगितले. मात्र, साक्षीदार आणि पुराव्यांची तपासणी केल्यानंतर न्यायालयाने हे सर्व आरोप निराधार ठरवले.
निकालाचे महत्त्व
हा निकाल भारतीय संयुक्त कुटुंब पद्धतीच्या संदर्भात महत्त्वाचा मानला जात आहे. न्यायालयाने अधोरेखित केले की, विवाहानंतर नवीन कुटुंब निर्माण होते, मात्र यामुळे वृद्ध व आजारी पालकांच्या काळजीची जबाबदारी संपत नाही.
न्यायमूर्ती चंद्रवंशी यांच्या एकल पीठाने कौटुंबिक न्यायालयाचा निर्णय बरोबर ठरवत पत्नीची अपील खारीज केली. यामुळे पतीला घटस्फोटाचा अंतिम दिलासा मिळाला.
निष्कर्ष
छत्तीसगढ़ उच्च न्यायालयाचा हा निकाल भारतीय कौटुंबिक कायद्यातील एक महत्त्वपूर्ण घटना आहे. यामुळे पती-पत्नीतील संबंधांमध्ये पालकांच्या काळजीचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे. न्यायालयाने स्पष्ट केले की, बिनकारण पतीला त्याच्या बीमार पालकांपासून दूर करण्याचा प्रयत्न करणे ही मानसिक क्रूरता आहे आणि ती घटस्फोटाची ठोस कारणे ठरू शकते.
By
