नवी दिल्ली: पासपोर्ट काढण्याचा विचार करणाऱ्या नागरिकांसाठी परराष्ट्र मंत्रालयाने (MEA) एक महत्त्वाची अधिसूचना जारी केली आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने पासपोर्ट नियम, 1980 मध्ये सुधारणा करत पासपोर्ट (सुधारणा) नियम, 2026 अधिसूचित केले आहेत. या नव्या नियमांनुसार, 15 वर्षांखालील मुलांना जारी करण्यात येणारा 36 पानांचा सामान्य पासपोर्ट आता जारी केल्याच्या तारखेपासून 5 वर्षे किंवा मूल 18 वर्षांचे होईपर्यंत — यापैकी जे आधी येईल तोपर्यंत वैध राहणार आहे. हे नवे नियम 17 सप्टेंबर 2026 रोजी भारताच्या राजपत्रात प्रकाशित करण्यात आले आहेत.
मुलांच्या पासपोर्टच्या वैधतेत नेमका काय बदल झाला?
पूर्वीचे नियम काय होते?
यापूर्वी, 15 वर्षांखालील मुलाला जारी करण्यात येणारा 36 पानांचा सामान्य पासपोर्ट 5 वर्षे किंवा मूल 15 वर्षांचे होईपर्यंत — यापैकी जे आधी येईल तोपर्यंत वैध असायचा.
आता नवे नियम काय आहेत?
नव्या पासपोर्ट (सुधारणा) नियम, 2026 अंतर्गत, पासपोर्ट नियम 1980 च्या कलम 12 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे. नव्या कलम 12(1A) नुसार, “15 वर्षांखालील मुलासाठीचा 36 पानांचा सामान्य पासपोर्ट, जारी केल्याच्या तारखेपासून 5 वर्षे किंवा मूल 18 वर्षांचे होईपर्यंत — यापैकी जे आधी येईल तोपर्यंत अमलात राहील”.
याचा अर्थ काय? उदाहरणार्थ, जर एखाद्या मुलाचा पासपोर्ट वयाच्या 14 व्या वर्षी काढला, तर 5 वर्षांची मुदत संपण्यापूर्वीच मूल 18 वर्षांचे होईल. त्यामुळे त्या मुलाचा पासपोर्ट 18 व्या वर्षीच संपेल. तर जर मुलाचा पासपोर्ट वयाच्या 5 व्या वर्षी काढला, तर तो 5 वर्षे म्हणजेच 10 व्या वर्षापर्यंत वैध राहील. या बदलामुळे काही मुलांच्या पासपोर्ट नूतनीकरणाची गरज कमी होऊ शकते.
15 ते 18 वयोगटातील मुलांचे काय?
15 ते 18 वर्षे वयोगटातील अर्जदार 10 वर्षांच्या वैधतेसह प्रौढ श्रेणीतील पासपोर्टसाठी अर्ज करू शकतात, विशिष्ट अटींच्या अधीन राहून.
पासपोर्ट शुल्कातही मोठी वाढ; 1 जुलै 2026 पासून लागू
परराष्ट्र मंत्रालयाने यापूर्वीच पासपोर्ट शुल्कात 67 टक्क्यांची वाढ केली आहे, जी 1 जुलै 2026 पासून लागू झाली आहे. ही वाढ 14 वर्षांनंतर करण्यात आली आहे. पासपोर्ट सेवा पोर्टलवरही याबाबत सूचना प्रसिद्ध करण्यात आली आहे.
प्रौढांसाठी नवीन शुल्क
| पासपोर्ट प्रकार | जुने शुल्क (₹) | नवीन शुल्क (₹) |
|---|---|---|
| 36 पानांचा सामान्य पासपोर्ट | 1,500 | 2,500 |
| 60 पानांचा सामान्य पासपोर्ट | 2,000 | 3,500 |
| 36 पानांचा तत्काळ पासपोर्ट | 3,500 | 5,000 |
| 60 पानांचा तत्काळ पासपोर्ट | 4,000 | 6,000 |
मुलांसाठी (18 वर्षांखालील) नवीन शुल्क
| पासपोर्ट प्रकार | जुने शुल्क (₹) | नवीन शुल्क (₹) |
|---|---|---|
| 36 पानांचा सामान्य पासपोर्ट | 1,000 | 1,750 |
| 36 पानांचा तत्काळ पासपोर्ट | 3,000 | 4,250 |
10% सवलत कोणाला मिळणार?
नव्या शुल्क संरचनेतही 8 वर्षांखालील मुलांना आणि 60 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांना नवीन पासपोर्ट अर्जावर 10% सवलत सुरू राहील. मात्र, ही सवलत केवळ नवीन अर्जांसाठी आहे — पासपोर्ट पुन्हा जारी करून घेताना (reissue) ही सवलत मिळणार नाही.
मराठवाड्यातील नागरिकांसाठी काय अर्थ?
छत्रपती संभाजीनगर, लातूर, नांदेड, परभणी, बीड, धाराशिव, जालना आणि हिंगोली या मराठवाड्यातील सर्व जिल्ह्यांतील पासपोर्ट सेवा केंद्रांवर (PSK) या नव्या नियमांची अंमलबजावणी होणार आहे. मुलांचा पासपोर्ट काढण्याची योजना आखत असलेल्या पालकांनी नव्या शुल्कानुसार बजेट तयार करणे आवश्यक आहे. तसेच, 15 वर्षांखालील मुलांसाठी पासपोर्टची वैधता वाढल्यामुळे वारंवार नूतनीकरणाची गरज कमी होणार असून, पालकांना दिलासा मिळाला आहे.
अर्ज करण्यापूर्वी काय लक्षात ठेवावे?
पासपोर्टसाठी अर्ज करण्यापूर्वी Passport Seva पोर्टलवर नवीन शुल्क तपासून घ्यावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. अल्पवयीन अर्जदारांसाठी पालकांच्या नावावरील पत्त्याचा पुरावा स्वीकारला जातो आणि पालकांकडे पासपोर्ट असल्यास मूळ प्रत आणि स्वयं-साक्षांकित प्रत Passport Seva Kendra वर नेण्याचा सल्ला दिला जातो.
नवीन नियम आणि शुल्क संरचना Passport Seva पोर्टल आणि परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध आहे. पासपोर्ट अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक आहे.
By
