मराठवाड्याच्या शेतीला मोठा दिलासा! ‘परभणी पद्मा’ चवळीला केंद्रीय मान्यता; ८१ दिवसांत पक्व, उत्पादनही दणदणीत

वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाच्या संशोधनातून विकसित ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201) चवळीच्या वाणाला महाराष्ट्रासाठी केंद्रीय स्तरावर मान्यता. ८१ ते ९२ दिवसांत पक्व होणारे हे वाण उच्च उत्पादनक्षम (८७६ किलो/हेक्टर) असून पिवळ्या मोझॅक रोगास मध्यम प्रतिकारक्षम आहे.

परभणी : मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांसाठी आनंदाची बातमी आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने (वनामकृवि) विकसित केलेल्या ‘परभणी पद्मा’ (CPB 2201) या चवळीच्या वाणाला महाराष्ट्र राज्यासाठी केंद्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली आहे. भारतीय कृषी अनुसंधान परिषद (ICAR) अंतर्गत कृषी पिकांच्या वाणांचे मानक, अधिसूचना व प्रसारण केंद्रीय उपसमितीच्या (CSC on CSN&RV) ९५व्या बैठकीत या वाणाच्या प्रसारणास मंजुरी देण्यात आली.

ही बैठक नवी दिल्ली येथे ६ एप्रिल रोजी उपमहासंचालक (पीक विज्ञान) डॉ. डी. के. यादव यांच्या अध्यक्षतेखाली झाली. या बैठकीत वनामकृविच्या एकूण सहा वाणांना केंद्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली असून, त्यामध्ये चवळीच्या ‘परभणी पद्मा’ वाणाचा समावेश आहे.

‘परभणी पद्मा’ वाणाची ठळक वैशिष्ट्ये

विद्यापीठाने दिलेल्या माहितीनुसार, ‘परभणी पद्मा’ या वाणाची प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• उच्च उत्पादनक्षम : महाराष्ट्रात या वाणाचे सरासरी उत्पादन हेक्टरी ८७६ किलो इतके आहे.
• लवकर पक्व होणारा वाण : हे वाण ८१ ते ९२ दिवसांत पक्व होते, तर सरासरी पक्वता कालावधी ८६ दिवस आहे.
• रोग प्रतिकारक्षमता : हे वाण पिवळ्या मोझॅक (Yellow Mosaic) रोगास मध्यम प्रतिकारक्षम आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना पिक संरक्षणासाठी मोठा दिलासा मिळणार आहे.
• १०० बियांचे वजन : या वाणाच्या १०० बियांचे वजन सुमारे १२.७९ ग्रॅम आहे.

नेमकं काय घडलं?

वनामकृवि आणि नवी दिल्ली येथील भा.कृ.अ.प. – राष्ट्रीय वनस्पती आनुवंशिक संसाधन ब्युरो (ICAR-NBPGR) यांच्या सहकार्याने हे संशोधन करण्यात आले आहे. बदनापूर (जि. जालना) येथील कडधान्ये संशोधन केंद्रातील संशोधनाच्या आधारे या वाणाची शिफारस करण्यात आली.

या संशोधन कार्यामागे वनामकृविचे कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इंद्र मणि यांचे प्रभावी नेतृत्व व मार्गदर्शन लाभले आहे. तसेच संशोधन संचालक डॉ. भगवान आसेवार, माजी संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग आणि संबंधित पिकांवर कार्यरत शास्त्रज्ञांचे मोलाचे योगदान आहे.

मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांसाठी कसा फायदा?

मराठवाड्यासारख्या कोरडवाहू भागात लवकर पक्व होणारे आणि रोगास प्रतिकारक्षम वाण शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. ‘परभणी पद्मा’ हे वाण ८१ ते ९२ दिवसांत तयार होत असल्याने शेतकऱ्यांना पीक नियोजनात मोठा फायदा होण्याची शक्यता आहे. कमी कालावधीत पीक हाती येत असल्याने पुढील पिकासाठी वेळ मिळतो आणि उत्पन्नात वाढ होऊ शकते.

याशिवाय, पिवळ्या मोझॅक रोगास मध्यम प्रतिकारक्षमता असल्याने रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर कमी होऊ शकतो, ज्यामुळे उत्पादन खर्चात बचत होते.

यापूर्वी काय घडलं होतं?

वनामकृवि हे मराठवाड्यातील कृषी संशोधनाचे प्रमुख केंद्र आहे. विद्यापीठाने आतापर्यंत विविध पिकांच्या १४२ पेक्षा अधिक वाणांची निर्मिती केली आहे. यापूर्वीही विद्यापीठाच्या अनेक वाणांना केंद्रीय स्तरावर मान्यता मिळालेली आहे. मात्र, ‘परभणी पद्मा’ हे चवळीचे वाण कमी कालावधीत पक्व होणारे आणि उच्च उत्पादन देणारे असल्याने शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने ही एक महत्त्वाची झेप मानली जात आहे.

पुढे काय होणार?

केंद्रीय मान्यता मिळाल्यानंतर या वाणाचा प्रचार आणि प्रसार मोठ्या प्रमाणावर होण्यास मदत होईल. विद्यापीठाच्या कुलगुरू डॉ. इंद्र मणि यांनी सांगितले की, या वाणांचा प्रचार आणि प्रसार मोठ्या प्रमाणावर होण्यास मदत होईल. त्यामुळे महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना लवकरच ‘परभणी पद्मा’ चवळीचे बियाणे उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.