कांद्याचा दर ११३% वाढला! ४२ पैकी ४१ जीवनावश्यक वस्तूंचे दर गगनाला

महाराष्ट्रातील दुष्काळामुळे कांद्याचे दर आणखी वाढण्याची भीती; किरकोळ महागाई ५.५४% वर, अन्नधान्य महागाई ७.७४%

देशातील किरकोळ महागाईने सप्टेंबर २०२६ मध्ये २३ महिन्यांचा उच्चांक गाठला आहे. सांख्यिकी आणि कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालयाने (MoSPI) सोमवारी (१२ ऑक्टोबर २०२६) जाहीर केलेल्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, किरकोळ महागाईचा दर ५.५४% पर्यंत पोहोचला आहे, जो गेल्या वर्षी ऑगस्टमध्ये ४.८३% होता. सरकारकडून देखरेख केल्या जाणाऱ्या ४२ जीवनावश्यक वस्तूंपैकी तब्बल ४१ वस्तूंच्या किरकोळ किंमतीत वर्षभरात वाढ झाली असून, केवळ बटाटा हा याला अपवाद ठरला आहे.

या महागाईचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे अन्नपदार्थांच्या वाढत्या किंमती. अन्नधान्य महागाईचा दर सप्टेंबरमध्ये ७.७४% इतका नोंदवला गेला आहे, जो ऑगस्टमध्ये ५.९७% होता. सर्वाधिक झळ कांद्याच्या दरांनी दिली आहे.

कांद्याचा दर ११३% वाढला

ग्राहक व्यवहार विभागाच्या किंमत-देखरेख आकडेवारीनुसार, कांद्याच्या किमतीत सर्वाधिक सुमारे ११३% वाढ झाली आहे. सोमवारी देशभरात कांद्याची सरासरी किरकोळ किंमत ५३.३७ रुपये प्रति किलोवर पोहोचली, जी वर्षभरापूर्वी सुमारे २५ रुपये प्रति किलो होती. MoSPI च्या आकडेवारीनुसार, सप्टेंबरमध्ये कांद्याची वार्षिक महागाई १०८.०९% होती, जी ऑगस्टमध्ये ४८.७८% होती. म्हणजेच एका महिन्यातच कांद्याची महागाई दुप्पटीहून अधिक झाली आहे.

कांद्याच्या दरवाढीचे मुख्य कारण म्हणजे महाराष्ट्रातील दुष्काळ. देशातील सर्वाधिक कांदा उत्पादन करणाऱ्या महाराष्ट्रात खरीप कांद्याच्या उत्पादनात अंदाजे ५ ते ७ टक्क्यांची घट झाली आहे. राज्यात ३५८ पैकी २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला असून, याचा फटका कांदा, सोयाबीन, मका आणि कापूस पिकांना बसला आहे. लागवडीखालील क्षेत्रात झालेली घट आणि मान्सूनच्या पावसाला झालेला विलंब यामुळे ही घट झाली आहे. बाजारात खरीप हंगामातील कांदा दाखल झाल्यानंतर दरांमध्ये दिलासा मिळेल, अशी सरकारला अपेक्षा आहे.

कडधान्यांचे दरही धडाधड

कडधान्यांमध्ये ‘तूर डाळी’च्या सरासरी किरकोळ किमतीत सर्वाधिक वाढ झाली आहे. सोमवारी तिचा दर प्रति किलो सुमारे १२९ रुपयांवर पोहोचला, जो वर्षभरापूर्वी ११३ रुपये होता. चार प्रमुख महानगरांमध्ये हे दर अधिक होते आणि ते प्रति किलो १४० ते १४५ रुपयांच्या दरम्यान होते. ‘चना डाळी’ची सरासरी किंमत ६.४% ने वाढून सोमवारी प्रति किलो ९१ रुपये झाली, जी वर्षभरापूर्वी ८५ रुपये होती. सरकार लवकरच आपल्या राखीव साठ्यातून हरभरा (चना) बाजारात आणण्याचा विचार करू शकते, अशी माहिती सूत्रांनी दिली आहे.

तेल, तांदूळ, साखर, गहू… सगळ्यांचे दर वाढले

खाद्यतेलांमध्ये, सूर्यफूल तेलाच्या सरासरी किरकोळ किंमतीत सर्वाधिक वाढ होऊन ती प्रति लिटर १९१ रुपयांवर पोहोचली, जी वर्षभराच्या तुलनेत सुमारे १८% वाढ आहे. त्यानंतर पाम तेल आणि सोया तेलाचा क्रमांक लागतो, ज्यांच्या किंमतीत अनुक्रमे १५.२% आणि १४.६% वाढ झाली आहे. मोहरीच्या तेलाचे भावही एका वर्षापूर्वीच्या १८८ रुपये प्रति लिटरवरून २०४ रुपये प्रति लिटरपर्यंत वाढले आहेत.

आकडेवारीनुसार, सामान्य तांदळाची सरासरी किंमत सुमारे १२ टक्क्यांनी वाढून ४७ रुपये प्रति किलो झाली आहे, तर गहू आणि गव्हाच्या पिठाच्या दरात मात्र किरकोळ वाढ झाली आहे. सोमवारी साखरेचे भाव ५६ रुपये प्रति किलोपर्यंत खाली आले, जे एका महिन्यापूर्वी सुमारे ५९ रुपये होते. तरीही ते एका वर्षापूर्वीच्या तुलनेत सुमारे २२ टक्क्यांनी जास्त आहेत. उत्पादनातील अपेक्षेपेक्षा कमी घट हे या दरवाढीचे कारण मानले जात आहे.

टोमॅटो आणि बटाटा स्वस्त

प्रमुख भाज्यांचा विचार करता, बटाट्याच्या दरात ६ टक्क्यांहून अधिक घट झाली आहे. १२ ऑक्टोबरला टोमॅटो ४२ रुपये प्रति किलो दराने विकले जात होते, जे एका वर्षापूर्वी ३६ रुपये प्रति किलो होते.

ग्रामीण भागात महागाईचा मोठा फटका

सप्टेंबरमध्ये ग्रामीण भागातील किरकोळ महागाई ६.०८% वर पोहोचली, तर शहरी भागात ती ४.८८% होती. ग्रामीण अन्नधान्य महागाई ८.०६% होती, तर शहरी भागात ७.१८%. महागाईचा सर्वाधिक फटका ग्रामीण कुटुंबांच्या बजेटवर बसत आहे.

पुढे काय?

तज्ज्ञांच्या मते, पावसाची तूट, कमकुवत कृषी उत्पादन आणि उच्च ऊर्जा दरांमुळे २०२६ अखेरपर्यंत महागाई ६% च्या जवळ पोहोचू शकते. सरकारने कांद्याचा राखीव साठा ३५ रुपये प्रति किलो दराने विक्रीसाठी बाजारात आणला आहे, तर महाराष्ट्र सरकारने कांदा मूल्य साखळी मजबूत करण्यासाठी दीर्घकालीन उपाययोजनांची घोषणा केली आहे. मात्र, खरीप कांदा बाजारात दाखल होईपर्यंत ग्राहकांना दिलासा मिळण्याची शक्यता कमी आहे.