नेपाळ-तिबेट पूर : हिमस्खलनामुळे १००+ मृत्यू, ७५० बेपत्ता; कैलास यात्रेसह १३३ भारतीयांचा शोध सुरू

तिबेट-नेपाळ सीमेवर हिमस्खलनामुळे आलेल्या भीषण पुरात १००हून अधिक जणांचा मृत्यू झाला असून ७५०हून अधिक जण बेपत्ता आहेत. कैलास-मानसरोवर यात्रेकरूंसह १३३ भारतीय बेपत्ता. वाचा सविस्तर बातमी.

तिबेट-नेपाळ सीमेवर हिमस्खलनाने निर्माण केलेला महापूर; १००हून अधिक मृत, ७५० बेपत्ता

तिबेटमधून अचानक आलेल्या भीषण पुरामुळे मध्य नेपाळमध्ये बुधवारी (२६ ऑगस्ट) मोठा हाहाकार उडाला आहे. या महापुरात आतापर्यंत १००हून अधिक जणांचा मृत्यू झाला असून ७५०हून अधिक जण बेपत्ता झाल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. बेपत्ता झालेल्यांमध्ये १३३ भारतीय आणि ३७ अनिवासी भारतीय (एनआरआय) यांचा समावेश आहे. यापैकी ५० हून अधिक भारतीय हे कैलास-मानसरोवर यात्रेसाठी गेलेले यात्रेकरू असल्याची माहिती आहे. सुरुवातीला या महापुरामागे मुसळधार पाऊस किंवा भूकंपाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र, आता प्राथमिक वैज्ञानिक विश्लेषणातून या नैसर्गिक आपत्तीमागचं वेगळंच कारण समोर आलं आहे.

हिमस्खलनामुळे कसे उद्भवली आपत्ती?

तिबेट-नेपाळच्या सीमाभागात भूकंपासारखी हालचाल झाल्याने हिमस्खलन झाल्याचे प्राथमिक अहवालात समोर आले आहे. बर्फाचे मोठे खडक नेपाळच्या ल्हेंदे खोला नदीत आदळल्याने मोठ्या प्रमाणात बर्फ, दगड आणि मातीचा मलबा तयार झाला. ही ल्हेंदे नदी भोटे कोशी नदीची उपनदी असल्याने या नदीलाही पूर आला आणि नेपाळमधील अनेक गावं, खेडी अक्षरश: उद्ध्वस्त झाली. वैज्ञानिक विश्लेषणानुसार, सुमारे १,२०० मीटर (४,००० फूट) उंचीवरून बर्फाचा मोठा भाग खाली कोसळला. सॅटेलाइट प्रतिमांमध्ये हा प्रचंड हिमस्खलनाचा भाग स्पष्टपणे दिसत आहे.

भूकंपाचा धक्का की भूस्खलनाचा सिस्मिक सिग्नल?

घटना घडल्यानंतर परिसरात ४.४ तीव्रतेचा भूकंपासारखा सिस्मिक सिग्नल नोंदवला गेला होता. सुरुवातीला याच भूकंपामुळे हिमनदीचा भाग तुटला असावा, असा संशय व्यक्त करण्यात आला. मात्र, अमेरिकेच्या भूगर्भ सर्वेक्षण संस्थेने (USGS) केलेल्या प्राथमिक विश्लेषणानुसार, हा सिस्मिक सिग्नल हा प्रत्यक्ष भूकंपाऐवजी प्रचंड हिमस्खलन आणि भूस्खलनामुळे निर्माण झाला होता. त्यामुळे भूकंप हा या आपत्तीचे मूळ कारण होता का, याचा तपास अद्याप सुरू आहे.

हिमालयातील वाढते तापमान : धोक्याचा इशारा?

तज्ज्ञांनी या घटनेचा संबंध हिमालयातील वाढत्या तापमानाशी जोडला आहे. सॅटेलाइट डेटामध्ये दुर्घटनेच्या आदल्या दिवशी परिसरातील बर्फाचं आवरण झपाट्याने कमी झाल्याचे संकेत दिसत असल्याचं सांगण्यात आलं आहे. काठमांडू येथील आंतरराष्ट्रीय एकीकृत पर्वत विकास केंद्र (ICIMOD) च्या तज्ज्ञांच्या मते, वाढत्या तापमानामुळे हिमनदी अस्थिर झाली असण्याची शक्यता आहे. हिंदुकुश हिमालय प्रदेशातील हिमनद्या वेगाने वितळत असून, २००० पासून बर्फ वितळण्याचा वेग दुपटीने वाढला आहे. मात्र, या निष्कर्षासाठी अद्याप अधिक सविस्तर वैज्ञानिक तपासणी आवश्यक आहे.

पुरामुळे पायाभूत सुविधांचे मोठे नुकसान

या महापुरामुळे पायाभूत सुविधांचं मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झालं आहे. १९ पूल वाहून गेले असून ४२ किलोमीटरचा रस्ता उद्ध्वस्त झाला आहे. तसंच आठ ते दहा जलविद्युत प्रकल्पांचं मोठं नुकसान झालं आहे. तिमुरे बाजार आणि स्याब्रूबेसी सारखी महत्त्वाची गावे पुराच्या पाण्यात वाहून गेली. रसुवागढी सीमा ओलांडून नेपाळमध्ये प्रवेश करणाऱ्या ३००हून अधिक वाहनांचेही मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले.

तिबेटच्या बाजूलाही या आपत्तीचा फटका बसला आहे. जीरोंग बंदरावर चिखलाच्या ढिगाऱ्याने हल्ला केला, ज्यामुळे तीन जणांचा मृत्यू झाला आणि २६५ जण बेपत्ता झाले. तिबेटमध्ये ५५८ जण बेपत्ता असून त्यात २६० परदेशी नागरिकांचा समावेश आहे.

बचावकार्य आणि मदतकार्य

नेपाळच्या राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम न्यूनीकरण आणि व्यवस्थापन प्राधिकरणाने (NDRRMA) बचावकार्याला वेग दिला आहे. नेपाळी लष्कर, सशस्त्र पोलीस आणि नेपाळ पोलिसांच्या पथकांना रसुवा आणि आजूबाजूच्या भागात तैनात करण्यात आले आहे. नेपाळचे पंतप्रधान बेलेंद्र शाह यांनी आपत्कालीन बैठक घेऊन परिस्थितीचा आढावा घेतला.

भारत सरकारनेही मदतीचा हात पुढे केला आहे. काठमांडू येथील भारतीय दूतावासाने बेपत्ता भारतीय नागरिकांच्या मदतीसाठी आपत्कालीन हेल्पलाइन क्रमांक जारी केले आहेत. नेपाळमध्ये अडकलेल्या भारतीय नागरिकांनी खालील क्रमांकांवर संपर्क साधावा:

• +977 985 131 6807
• +977 970 910 7500

या क्रमांकांवर व्हॉट्सॲपद्वारेही संपर्क साधता येईल. आंतरराष्ट्रीय रेड क्रॉस महासंघाने (IFRC) ब्लँकेट, प्रथमोपचार किट, स्ट्रेचर आणि बॉडी बॅग्ससह आपत्कालीन पुरवठा पाठविण्यास सुरुवात केली आहे.

धोका कायम : पुन्हा पूर येण्याची शक्यता

प्रशासनाने स्थानिकांना दुसऱ्या महापुराचा इशारा दिला आहे. कारण, ल्हेंदे खोला नदीच्या वरच्या भागात अजूनही अडथळा कायम आहे. तसेच, नेपाळमधून वाहणाऱ्या नद्यांमुळे बिहार आणि उत्तर प्रदेश या भारतीय राज्यांनाही पुराचा धोका निर्माण झाला आहे. या भागातील रहिवाशांना सतर्क राहण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

संक्षिप्त आढावा

बाब	तपशील
घटनेची तारीख	२६ ऑगस्ट २०२६
स्थान	तिबेट-नेपाळ सीमा, रसुवा जिल्हा
कारण	हिमस्खलन व भूस्खलन (संभाव्य हिमनदी विस्फोट)
एकूण मृत्यू	१००+ (नेपाळ ९५, तिबेट ३)
एकूण बेपत्ता	७५०+
बेपत्ता भारतीय	१३३+ ३७ एनआरआय
परिणाम	१९ पूल, ४२ किमी रस्ता, ८+ जलविद्युत प्रकल्पांचे नुकसान

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १ : या पुराचे नेमके कारण काय?
उत्तर : हिमस्खलनामुळे ल्हेंदे नदीत मोठ्या प्रमाणात बर्फ आणि मलबा आदळला, ज्यामुळे नदीचा मार्ग बंद झाला आणि अचानक मोठ्या प्रमाणात पाणी सोडले गेले.

प्रश्न २ : किती भारतीय बेपत्ता आहेत?
उत्तर : १३३ भारतीय नागरिक आणि ३७ अनिवासी भारतीय (एनआरआय) बेपत्ता आहेत.

प्रश्न ३ : बचावकार्य कसे चालले आहे?
उत्तर : नेपाळी लष्कर, पोलीस आणि आंतरराष्ट्रीय संघटनांच्या मदतीने बचावकार्य सुरू आहे. भारतीय दूतावासाने हेल्पलाइन क्रमांक जारी केले आहेत.

प्रश्न ४ : पुन्हा पूर येण्याची शक्यता आहे का?
उत्तर : होय, नदीच्या वरच्या भागात अडथळा कायम असल्याने दुसऱ्या महापुराचा इशारा देण्यात आला आहे.