भारतीय डाक विभागाने कृषी विज्ञान केंद्र, सगरोळीच्या सहकार्याने नांदेडमध्ये माती नमुना पोस्ट सेवा सुरू केली. आता शेतकरी स्थानिक पोस्ट कार्यालयात फक्त ₹१०० मध्ये मातीचा नमुना जमा करू शकणार आहेत.
नांदेड जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी माती परीक्षण आता अधिक सोपे झाले आहे. भारतीय डाक विभागाने संस्कृती संवर्धन मंडळाच्या कृषी विज्ञान केंद्र, सगरोळी (ता. बिलोली) यांच्या सहकार्याने नांदेडमध्ये माती नमुना पोस्ट सेवा सुरू केली आहे. या उपक्रमांतर्गत शेतकरी आपल्या शेतातील मातीचा नमुना थेट गावातील पोस्ट कार्यालयात जमा करू शकणार आहेत. यापूर्वी माती परीक्षणासाठी तालुका किंवा जिल्हा कृषी कार्यालयात जावे लागत होते आणि सुमारे ₹४०० खर्च येत होता. आता हा खर्च फक्त ₹१०० पर्यंत कमी झाला असून, प्रवासाची धावपळही टळणार आहे.
नेमकं काय घडलं?
भारतीय डाक विभागाच्या नांदेड विभागाने हा उपक्रम सुरू केला असून, देशातील अशा प्रकारचा हा पहिलाच दिशादर्शक प्रयोग असल्याचे सांगण्यात येत आहे. शेतकऱ्यांनी पोस्ट कार्यालयात जमा केलेला मातीचा नमुना स्पीड पोस्टच्या माध्यमातून संबंधित माती परीक्षण प्रयोगशाळेत पाठविला जाणार आहे. त्यानंतर प्रयोगशाळेतून आलेला अहवाल शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याची व्यवस्था केली जाणार आहे.
पूर्वीची प्रक्रिया कशी होती?
यापूर्वी शेतकऱ्यांना शेतातील मातीचे नमुने घेऊन तालुका किंवा जिल्हास्तरावरील कृषी कार्यालयात जावे लागत होते. तेथून कृषी सहाय्यकांमार्फत नमुने प्रयोगशाळेत पाठविले जात होते. या संपूर्ण प्रक्रियेत प्रवास आणि इतर खर्च मिळून जवळपास ₹४०० खर्च होत होता. अनेकदा अंतर, वेळ आणि खर्च यामुळे काही शेतकरी माती परीक्षणाकडे दुर्लक्ष करत होते. परिणामी, जमिनीतील अन्नद्रव्यांची नेमकी स्थिती समजत नव्हती आणि खतांचा वापरही अंदाजाने केला जात होता.
नव्या सेवेचे फायदे
नव्या सुविधेमुळे शेतकऱ्यांना तालुका किंवा जिल्ह्याच्या कृषी कार्यालयात जाण्याची आवश्यकता राहणार नाही. गावातील पोस्ट कार्यालयात मातीचा नमुना जमा करून तो प्रयोगशाळेपर्यंत पाठविण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. या सेवेसाठी शेतकऱ्यांना केवळ ₹१०० मोजावे लागणार आहेत. त्यामुळे पूर्वीच्या तुलनेत खर्चात मोठी बचत होणार आहे. तसेच प्रवासाचा वेळ वाचणार असून, ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांनाही माती परीक्षणाची सुविधा अधिक सहजपणे उपलब्ध होऊ शकणार आहे.
प्रशासनाची भूमिका आणि पुढील नियोजन
मुख्य डाक अधीक्षक सतीश पाठक यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या सुविधेमुळे शेतकऱ्यांना गावातूनच मातीचे नमुने प्रयोगशाळेत पाठविणे शक्य होणार आहे. माती परीक्षणाची प्रक्रिया सुलभ करण्याच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा उपक्रम ठरू शकतो.
ग्रामीण भागातील पोस्ट कार्यालयांचे जाळे लक्षात घेता ही सेवा मोठ्या प्रमाणात शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचू शकते. सध्या हा उपक्रम नांदेड जिल्ह्यात सुरू असून, यशस्वी झाल्यास इतर जिल्ह्यांमध्येही विस्तारण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. मात्र, यासंदर्भात अधिकृत पुष्टी झालेली नाही.
माती परीक्षण का महत्त्वाचे?
माती परीक्षणामुळे जमिनीतील पोषक घटकांची उपलब्धता समजण्यास मदत होते. त्यानुसार पिकांना आवश्यक असलेली खते आणि अन्नद्रव्यांचे नियोजन करता येते. यामुळे अनावश्यक खतांचा वापर टाळणे, उत्पादन खर्च कमी करणे आणि जमिनीचे आरोग्य टिकवून ठेवणे शक्य होते. शेतकऱ्यांनी खतांचा वापर अंदाजाने न करता माती परीक्षण अहवालाच्या आधारे करावा, असा सल्ला कृषी तज्ज्ञ वेळोवेळी देत असतात.
By
