कमी दाबाचा पट्टा विस्तारला; कोकण-मध्य महाराष्ट्रात विजांसह पाऊस, मराठवाड्यात मात्र तूट कायम

मराठवाड्यात पावसाची 39% तूट; 265 तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर. कोकण-मध्य महाराष्ट्रात विजांसह पावसाची शक्यता, मात्र रब्बी हंगामावर संकट कायम.

मुंबई: यंदाच्या मान्सून हंगामात मराठवाड्यात पावसाने मोठ्या प्रमाणात ओढ दिली आहे. राज्यातील ३५८ पैकी तब्बल २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करण्यात आला असून, यात मराठवाड्यातील सर्वाधिक ७४ तालुक्यांचा समावेश आहे. मराठवाड्यात सरासरीच्या तुलनेत तब्बल ३९ टक्के पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे, तर विदर्भात २६ टक्के तूट आहे. दुसरीकडे, अरबी समुद्रात कमी दाबाचा पट्टा विस्तारल्याने कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात विजांसह परतीच्या पावसाची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे.

मराठवाड्यात सर्वाधिक ३९ टक्के तूट आहे.

यंदाच्या मान्सूनमध्ये जुलै महिना वगळता जून, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर या तीन महिन्यांत राज्यात सरासरीच्या ७० ते ८० टक्के कमी पाऊस झाला. १ जून ते २९ सप्टेंबर या कालावधीत राज्यात ८०१.५ मि.मी. पाऊस झाला, तर राज्याची चार महिन्यांची सरासरी ९८६.७ मि.मी. आहे. राज्यात एकूण सरासरी तूट १९ टक्के गणली गेली असून, मराठवाड्यात सर्वाधिक ३९ टक्के तूट आहे.

बीड, धाराशिव, हिंगोली, जालना, लातूर आणि परभणी जिल्ह्यांमध्ये ५० टक्क्यांपेक्षा कमी पावसाची नोंद झाली आहे. त्यामुळे हे सर्व जिल्हे गंभीर दुष्काळी ठरले आहेत. सोलापूर जिल्ह्यात तर उणे ५९ टक्के इतकी तूट नोंदवली गेली आहे.

हवामान विभागाचा अंदाज

अरबी समुद्रात १.५ ते ४.५ किलोमीटर उंचीवर चक्राकार वाऱ्यांची स्थिती कायम असून, दक्षिण तेलंगणापासून आंध्र प्रदेश, तमिळनाडूच्या किनाऱ्यालगत मन्नारच्या आखातापर्यंत समुद्र सपाटीपासून ९०० मीटर उंचीवर हवेचा कमी दाबाचा पट्टा विस्तारला आहे. यामुळे कोकणातील सिंधुदुर्ग आणि मध्य महाराष्ट्रातील सातारा, कोल्हापूर या जिल्ह्यांमध्ये विजांसह वादळी पावसाची शक्यता असल्याने हवामान विभागाने यलो अलर्ट जारी केला आहे.

मात्र, विदर्भ आणि मराठवाड्यात पावसापेक्षा उष्णतेचा प्रभाव कायम राहण्याची शक्यता आहे. या भागांत ढगाळ वातावरण राहू शकते, पण अधूनमधून ऊन-सावल्यांचा खेळ सुरू राहणार असून काही भागांत उन्हाचा चटका जाणवण्याचा अंदाज आहे.

दुष्काळ जाहीर; शेतकऱ्यांना सात प्रमुख सवलती

राज्य सरकारने २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करताना शेतकऱ्यांसाठी सात प्रमुख सवलती जाहीर केल्या आहेत. यात जमीन महसुलात सूट, पीक कर्जाचे पुनर्गठन, शेतीशी निगडित कर्जाच्या वसुलीला स्थगिती, कृषीपंपाच्या चालू वीजबिलात सूट (७.५ हॉर्सपॉवर क्षमतेच्या वीजपंपांचे वीज बिल आधीच माफ), शालेय/महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना परीक्षा शुल्कात माफी, रोजगार हमी योजना अंतर्गत नियमात शिथिलता आणि आवश्यक त्या ठिकाणी पिण्याचे टँकर्स यांचा समावेश आहे.

El Nino चा प्रभाव

यंदाच्या मान्सूनवर El Nino चा जबरदस्त प्रभाव दिसला असून, त्यामुळे विदर्भात तब्बल १८ वर्षांनंतर पावसाळ्यात कमी पावसाची नोंद झाली आहे. NOAA च्या ताज्या आकलनानुसार ऑक्टोबर-डिसेंबर २०२६ मध्ये El Nino ची शक्यता ९० टक्क्यांहून अधिक असून, WMO ने तो फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत टिकण्याची शक्यता १०० टक्के असल्याचे म्हटले आहे.

यापूर्वी काय घडलं होतं?

यंदाच्या पावसाळ्यात जून-जुलैमध्ये काही भागांत चांगला पाऊस झाला असला, तरी ऑगस्टमध्ये पावसाचा जोर मोठ्या प्रमाणात कमी झाला. राज्यात ऑगस्ट महिन्यात सरासरीच्या तुलनेत सुमारे ११ टक्के कमी पावसाची नोंद झाली. त्यामुळे मान्सूनच्या अखेरच्या टप्प्यात परिस्थिती सुधारण्याचे मोठे आव्हान निर्माण झाले आहे.

पुढे काय होणार?

ऑक्टोबरपासून गहू, मोहरीसह रब्बी पिकांच्या पेरणीला सुरुवात होणार असतानाच El Nino मुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. रब्बी पिकांच्या पेरणीपूर्वी जमिनीत पुरेसा ओलावा असणे आवश्यक असते, पण पावसाअभावी जमिनीतील ओलावा कमी झाल्याने पेरणीवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तसेच नदी-नाले कोरडे पडल्याने आगामी उन्हाळ्यात भीषण जलसंकटाची भीती व्यक्त केली जात आहे.