छत्रपती संभाजीनगरमधून समोर आलेली ही घटना केवळ एक धक्कादायक किस्सा नाही, तर स्मार्टफोनच्या वाढत्या वापरामुळे ज्येष्ठ नागरिकांच्या जीवनावर होणाऱ्या परिणामांकडे लक्ष वेधणारी आहे. इन्स्टाग्रामवरील रिल्स पाहण्याच्या नादात एका ७५ वर्षीय आजींनी जेवण, पाणी आणि दैनंदिन व्यवहारांकडे दुर्लक्ष केले. कुटुंबीयांनी मोबाइलचा वापर थांबवण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा त्यांची अस्वस्थता आणखी वाढली.
प्रकरण इतके गंभीर झाले की त्यांना रुग्णालयात दाखल करावे लागले. उपचार सुरू असतानाही त्यांनी रुग्णालयातील इतर पाच रुग्णांचे मोबाइल आपल्या पिशवीत ठेवल्याचे वृत्त आहे. तब्बल १५ दिवसांच्या उपचारानंतर त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा झाल्याची माहिती समोर आली आहे. Navarashtra+1
रील्स पाहण्याची सवय कधी बनले गंभीर व्यसन?
सुरुवातीला मनोरंजनासाठी सुरू झालेला मोबाइलचा वापर हळूहळू वाढत गेला. आजीबाई तासन्तास इन्स्टाग्रामवरील रिल्स पाहण्यात गुंतून राहू लागल्या. मोबाइल हातात असताना जेवणाची वेळ झाली किंवा तहान लागली, तरी त्याकडे त्यांचे लक्ष राहत नव्हते.
कुटुंबीयांनी मोबाइल वापरण्यावर मर्यादा आणण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, मोबाइल काढून घेतल्यावर त्या अस्वस्थ होत असल्याचे वृत्त आहे. काही वेळा घरात गोंधळ आणि आदळआपटही होत असल्याचे सांगण्यात आले.
रुग्णालयात पाच मोबाइल पिशवीत ठेवल्याचा प्रकार
आजीबाईंना उपचारासाठी रुग्णालयात दाखल केल्यानंतरही मोबाइलची ओढ कायम असल्याचे समोर आले. रुग्णालयातील पाच वेगवेगळ्या रुग्णांचे मोबाइल गायब झाल्याचे लक्षात आले.
त्यानंतर सीसीटीव्ही फुटेज तपासण्यात आले. त्यामध्ये आजीबाईंनी हे मोबाइल आपल्या पिशवीत ठेवल्याचे दिसल्याचा दावा वृत्तांत करण्यात आला आहे.
या घटनेमुळे रुग्णालयातील कर्मचारी आणि इतर रुग्णांमध्ये आश्चर्य व्यक्त करण्यात आले. मात्र, या कृतीकडे केवळ विनोदी किंवा चोरीच्या घटनेप्रमाणे न पाहता, त्यामागील मानसिक आणि वर्तनात्मक कारणांचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
१५ दिवसांच्या उपचारानंतर प्रकृतीत सुधारणा
या प्रकरणात आजीबाईंवर सलग १५ दिवस उपचार करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. उपचारानंतर त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा झाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
मनोविकारतज्ज्ञ डॉ. मेराज कादरी यांनी ज्येष्ठ नागरिकांच्या वाढत्या मोबाइल वापराबाबत चिंता व्यक्त केल्याचे संबंधित वृत्तात नमूद आहे. ज्येष्ठ व्यक्तींचा स्क्रीन टाइम वाढत असल्यास कुटुंबीयांनी त्याकडे दुर्लक्ष करू नये, असा संदेश या घटनेतून मिळतो. Navarashtra+1
ज्येष्ठ नागरिकांमध्ये डिजिटल व्यसन वाढतेय का?
मोबाइलचे व्यसन ही केवळ तरुणांची समस्या राहिलेली नाही. ज्येष्ठ नागरिकांमध्येही सोशल मीडिया आणि इंटरनेटचा अतिवापर चिंतेचा विषय बनत आहे.
यामागे काही महत्त्वाची कारणे असू शकतात:
- एकटेपणा: मुले नोकरी किंवा शिक्षणासाठी बाहेर असल्याने ज्येष्ठ व्यक्तींचा बराच वेळ एकटेपणात जातो.
- रिकामा वेळ: निवृत्तीनंतर दैनंदिन दिनक्रम बदलतो. मनोरंजनासाठी मोबाइलचा वापर वाढू शकतो.
- सतत मिळणारे मनोरंजन: एका रिलनंतर दुसरी रिल सुरू होत असल्याने स्क्रीनपासून दूर होणे कठीण होऊ शकते.
- सामाजिक संपर्क: मित्र, नातेवाईक आणि कुटुंबीयांशी संपर्क ठेवण्यासाठी मोबाइलचा वापर वाढतो.
मात्र, मोबाइल वापरणे आणि त्याचे व्यसन लागणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. दैनंदिन जीवन, झोप, आरोग्य आणि नातेसंबंधांवर परिणाम होऊ लागल्यास त्याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.
चेन्नईतील संशोधनातूनही समोर आली चिंताजनक बाब
२०२६ मध्ये Discover Public Health या संशोधन नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या अभ्यासात चेन्नईतील २६० निवृत्त ज्येष्ठ नागरिकांचा अभ्यास करण्यात आला.
या अभ्यासातील निष्कर्ष:
- ६६.२ टक्के व्यक्तींचा इंटरनेट वापर सामान्य होता.
- २५.८ टक्के व्यक्तींमध्ये समस्यात्मक किंवा सक्तीचा इंटरनेट वापर आढळला.
- ८.१ टक्के व्यक्ती व्यसनाच्या धोक्याच्या श्रेणीत होत्या.
म्हणजेच अभ्यासातील जवळपास एकतृतीयांश व्यक्तींमध्ये इंटरनेट वापराबाबत चिंताजनक स्वरूप आढळले. मात्र, हा चेन्नईतील मर्यादित नमुन्यावरील अभ्यास असून त्याचे निष्कर्ष संपूर्ण भारतातील ज्येष्ठ नागरिकांना लागू करता येणार नाहीत. Research Square+2
मोबाइलचे व्यसन ओळखायचे कसे?
ज्येष्ठ नागरिकांच्या मोबाइल वापरात खालील बदल दिसत असल्यास कुटुंबीयांनी लक्ष द्यावे:
- मोबाइल नसल्यास अस्वस्थता किंवा चिडचिड होणे.
- रात्री उशिरापर्यंत रिल्स किंवा व्हिडिओ पाहणे.
- जेवण, झोप आणि दैनंदिन कामांकडे दुर्लक्ष करणे.
- कुटुंबीयांशी संवाद कमी होणे.
- मोबाइल वापर कमी करण्याचा प्रयत्न वारंवार अयशस्वी होणे.
- मोबाइलमुळे सामाजिक जीवन आणि आरोग्यावर परिणाम होणे.
कुटुंबीयांनी काय करावे?
ज्येष्ठ व्यक्तींचा मोबाइल अचानक काढून घेणे किंवा त्यांच्यावर ओरडणे हा नेहमीच योग्य उपाय असेल असे नाही.
त्याऐवजी काही गोष्टी करता येऊ शकतात:
- त्यांच्यासोबत नियमित वेळ घालवावा.
- फिरणे, व्यायाम, वाचन आणि छंदांना प्रोत्साहन द्यावे.
- कुटुंबातील सदस्यांशी प्रत्यक्ष संवाद वाढवावा.
- मोबाइल वापरासाठी परस्पर संमतीने वेळेची मर्यादा ठरवावी.
- झोप आणि जेवणाच्या वेळेत मोबाइल बाजूला ठेवण्याची सवय लावावी.
- व्यसनामुळे दैनंदिन जीवन विस्कळीत होत असल्यास मानसोपचारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Indian Journal of Community Health मध्ये प्रकाशित संशोधनातही ज्येष्ठ नागरिकांसाठी सोशल मीडियाचे फायदे आणि अतिवापराचे धोके यांचा समतोल राखण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे. iapsmupuk.org+1
पुढे काय? ज्येष्ठांच्या डिजिटल आरोग्याकडे लक्ष देण्याची गरज
छत्रपती संभाजीनगरमधील ७५ वर्षीय आजींचे प्रकरण एक महत्त्वाचा सामाजिक प्रश्न उपस्थित करते. स्मार्टफोन आणि सोशल मीडिया ज्येष्ठ नागरिकांना मनोरंजन, माहिती आणि संवादाची संधी देतात; परंतु त्याच साधनांचा अतिवापर त्यांच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकतो.
विशेषतः निवृत्तीनंतर किंवा एकटेपणात जीवन जगणाऱ्या ज्येष्ठ व्यक्तींना कुटुंबीयांचा सहवास, संवाद आणि मानसिक आधार मिळणे महत्त्वाचे आहे.
मोबाइलपासून दूर ठेवण्यापेक्षा प्रत्यक्ष आयुष्यातील आनंदाशी जोडणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
















