शेतीसाठी चिंताजनक! महाराष्ट्रात पुढील ४ आठवडे कमी पावसाचा इशारा, तापमानात वाढ होणार

महाराष्ट्रात २० ऑगस्ट ते १७ सप्टेंबरदरम्यान सरासरीपेक्षा कमी पाऊस व तापमानवाढीचा अंदाज. एल निनोच्या प्रभावामुळे शेतकऱ्यांना मोठा फटका बसण्याची शक्यता. वाचा संपूर्ण हवामान अंदाज.

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी एक चिंताजनक बातमी समोर आली आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) पुढील चार आठवडे म्हणजेच २० ऑगस्ट ते १७ सप्टेंबर या कालावधीसाठी राज्यात सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज वर्तवला आहे. या कालावधीत तापमानातही वाढ होण्याची शक्यता आहे. प्रशांत महासागरातील बदलत्या तापमानामुळे एल निनोचा प्रभाव वाढत असून, यामुळे राज्यातील पिकांवर पाण्याचा ताण येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

हवामान विभागाचा अंदाज काय?

ऑगस्टमध्ये मिश्र स्वरूपाचा पाऊस

भारतीय हवामान विभागाने (IMD) देशभरात ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे. मात्र, महाराष्ट्राचा विचार करता परिस्थिती सरळसरळ नसून राज्यात ऑगस्टमध्ये मिश्र स्वरूपाचा पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.

हवामान विभागाच्या दीर्घकालीन अंदाजानुसार, मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रात ऑगस्टमध्ये सरासरी ते सरासरीपेक्षा अधिक पाऊस होऊ शकतो. तर कोकण आणि विदर्भात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.

सप्टेंबरमध्ये कोरडवाहू परिस्थिती

ऑगस्टनंतर सप्टेंबर महिन्यात मात्र महाराष्ट्रात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस अपेक्षित आहे. हवामान विभागाच्या मते, नैऋत्य मोसमी पावसाळ्याचा उत्तरार्ध (ऑगस्ट-सप्टेंबर) महाराष्ट्रासाठी सरासरीपेक्षा कमी पर्जन्यमानाचा राहण्याची शक्यता आहे.

एल निनोचा वाढता प्रभाव

प्रशांत महासागरात एल निनो परिस्थिती विकसित होत असून, येत्या काळात ती अधिक सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. एल निनो ही एक हवामानीय घटना आहे ज्यात प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढते, ज्यामुळे भारतीय मोसमी पावसावर विपरीत परिणाम होतो आणि सरासरीपेक्षा कमी पाऊस व तापमानवाढ होते.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनीही एल निनोमुळे राज्यात सुमारे १२ टक्के पावसाची तूट होण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. त्यांच्या मते, यंदा राज्याला सरासरीच्या केवळ ८८ टक्के पाऊस मिळण्याचा अंदाज आहे. पश्चिम विदर्भ आणि मराठवाड्यात सर्वाधिक पावसाची तूट होण्याची शक्यता आहे.

स्कायमेट वेदर सर्व्हिसेसच्या संस्थापक जतिन सिंग यांनीही भारतात दुष्काळाचा धोका ७० टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे सांगितले आहे. त्यांच्या मते, ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पाऊस सरासरीच्या ८५ टक्क्यांपर्यंत खाली येऊ शकतो. महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि दक्षिणेकडील राज्ये या कमी पावसामुळे सर्वाधिक प्रभावित होण्याची शक्यता आहे.

तापमानात वाढ होणार

कमी पावसासोबतच तापमानातही वाढ होण्याचा अंदाज आहे. हवामान विभागाने ऑगस्ट महिन्यात देशातील बहुतांश भागात कमाल तापमान सरासरीपेक्षा जास्त राहण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. महाराष्ट्रातही पुढील काही दिवसांत कमाल तापमानात हळूहळू २ ते ३ अंशांनी वाढ होण्याचा अंदाज आहे. तापमानवाढ आणि कमी पावसामुळे पिकांवर पाण्याचा ताण वाढण्याची शक्यता आहे.

शेतकऱ्यांना मोठा फटका

कमी पावसाचा सर्वाधिक परिणाम राज्यातील शेतीवर होणार आहे. महाराष्ट्रात खरीप हंगाम हा सर्वात मोठा शेती हंगाम असून, १५२ लाख हेक्टर क्षेत्रावर शेती केली जाते. यापैकी ८८ लाख हेक्टरवर सोयाबीन आणि कापूस या पिकांची लागवड केली जाते.

पावसाची तूट आणि पावसातील दीर्घ अंतरामुळे खरीप पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. तसेच सप्टेंबरमध्ये पुरेसा पाऊस न झाल्यास, ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये रब्बी हंगामासाठी पेरणी करताना जमिनीत पुरेशी ओलावा नसल्याने रब्बी पिकांनाही फटका बसू शकतो.

महाराष्ट्रात यापूर्वीही तीव्र एल निनोच्या वर्षांमध्ये मराठवाडा आणि विदर्भासारख्या भागांमध्ये भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागला आहे. २०१५ मध्ये एल निनोमुळे मराठवाड्यात ३९ टक्के पावसाची तूट झाली होती.

सरकारकडून उपाययोजना

पावसाची तूट लक्षात घेता राज्य सरकारने दक्षता बाळगली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रशासनाला सतर्क केले असून, परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी जिल्हानिहाय नियोजन सुरू केले आहे.

सरकारने शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी तंत्रज्ञान-आधारित उपाययोजना आणल्या आहेत. महाराष्ट्र राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्थेशी करार केला असून, शेतकऱ्यांना त्यांच्या भागातील पावसाची माहिती मोबाइल ॲप्लिकेशन्स आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता-आधारित प्रणालींद्वारे देण्यात येणार आहे. तसेच महाराष्ट्र हे भारत फोरकास्ट सिस्टम (BharatFS) आपल्या आपत्ती व्यवस्थापन चौकटीत समाविष्ट करणारे पहिले राज्य ठरले आहे.

महाराष्ट्रात पुढील चार आठवडे म्हणजे २० ऑगस्ट ते १७ सप्टेंबर या कालावधीत सरासरीपेक्षा कमी पावसाची शक्यता असून, तापमानात वाढ होण्याचा अंदाज आहे. एल निनोचा वाढता प्रभाव आणि प्रशांत महासागरातील बदलत्या तापमानामुळे ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे. राज्यातील शेतकऱ्यांनी या हवामान परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी आधीच तयारी करणे गरजेचे आहे. सरकारनेही शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी विविध उपाययोजना हाती घेतल्या आहेत. येत्या काळात पावसाची स्थिती कशी राहते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.