महाराष्ट्र एफडीएने कृत्रिम पनीर (ॲनालॉग चीज) विक्री व वापरावर एक वर्षाची बंदी घातली आहे. आरोग्यासाठी हानिकारक असलेल्या या बनावट पनीरविरोधात आमदार विक्रमसिंह पाचपुते यांच्या मागणीनंतर ही कारवाई करण्यात आली. जाणून घ्या सविस्तर…
महाराष्ट्रातील अन्नसुरक्षेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरलेल्या या निर्णयात, अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) कृत्रिम पनीर म्हणजेच ‘ॲनालॉग चीज’च्या विक्रीवर एक वर्षासाठी बंदी घातली आहे. एफडीएचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी याबाबतचा राजपत्रातील आदेश जारी केला असून, यापुढे कृत्रिम पनीर विकल्यास विक्रेत्यांवर कठोर कायदेशीर कारवाई करण्यात येणार आहे.
आमदार पाचपुते यांच्या मागणीला मंजुरी
भाजपचे आमदार विक्रमसिंह पाचपुते यांनी विधिमंडळाच्या अधिवेशनात कृत्रिम पनीरचा गंभीर मुद्दा उपस्थित केला होता. रेस्टॉरंट, हॉटेल्स व कॅटरिंग सेवांमध्ये मोठ्या प्रमाणात बनावट पनीर वापरले जात असल्याचे त्यांनी सभागृहात सांगितले. महाराष्ट्रात सुमारे ७० टक्के पनीरपासून बनणारे पदार्थ हे कृत्रिम पनीरपासून तयार होतात, असा दावा करत त्यांनी यावर तात्काळ बंदी घालण्याची मागणी केली होती.
या मागणीनंतर एफडीएने मेनू कार्डमध्ये कृत्रिम पनीरचा उल्लेख करणे बंधनकारक केले होते. मात्र, या आदेशाचे पालन होत नसल्याचे निदर्शनास आल्याने आता एफडीएने थेट बंदीचा मार्ग स्वीकारला आहे.
एफडीए आयुक्तांचा ऐतिहासिक निर्णय
एफडीएचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी आपल्या पदभार स्वीकारल्यापासून भेसळयुक्त पदार्थांविरोधात सातत्याने कारवाई केली आहे. याचाच एक भाग म्हणून आता त्यांनी कृत्रिम पनीरवर एक वर्षाची बंदी घालण्याचा आदेश जारी केला आहे. हा निर्णय राज्यातील नागरिकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
आमदार पाचपुते यांची प्रतिक्रिया
एफडीएच्या या निर्णयावर समाधान व्यक्त करताना आमदार विक्रमसिंह पाचपुते म्हणाले, “मार्च २०२५ मध्ये मी कृत्रिम पनीरचा मुद्दा विधिमंडळात उपस्थित केला होता. राज्यात विकले जाणारे ७० टक्के पनीर हे बनावट असल्याचे मी सांगितले होते आणि त्यावर त्वरित बंदी आणण्याची मागणी केली होती. आज महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे साहेबांनी कृत्रिम पनीरच्या विक्री व वापरावर एक वर्षासाठी बंदी घातली आहे. त्यांचे मी मनःपूर्वक आभार मानतो.”
‘ॲनालॉग चीज’ म्हणजे नेमके काय?
‘ॲनालॉग चीज’ म्हणजे दुधापासून न बनवता रासायनिक प्रक्रियेद्वारे तयार केलेले कृत्रिम किंवा बनावट पनीर. बाजारात व हॉटेल्समध्ये मिळणारे सुमारे ७० ते ७५ टक्के पनीर हे याच प्रकारचे असून, ते आरोग्यासाठी अत्यंत घातक आहे.
कसे तयार होते कृत्रिम पनीर?
मूळ पनीरप्रमाणे या बनावट पनीरमध्ये दुधाचा वापर केला जात नाही. त्याऐवजी स्वस्त पाम तेल, स्टार्च, वनस्पती फॅट्स, स्किम्ड मिल्क पावडर आणि विविध प्रकारच्या रसायनांचा वापर करून हे पनीर तयार केले जाते. मूळ पनीरच्या तुलनेत हे अत्यंत स्वस्त असल्याने व्यावसायिकांना मोठा फायदा होतो, मात्र यामुळे सामान्य नागरिकांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतो.
पुढील कारवाईचा मार्ग
आता या आदेशानंतर राज्यात कोणीही कृत्रिम पनीर विकल्यास त्यांच्यावर कठोर कायदेशीर कारवाई करण्यात येणार आहे. एफडीएने या निर्णयाची कडेकोट अंमलबजावणी करण्याचे संकेत दिले आहेत. नागरिकांनीही कोणतेही पनीर खरेदी करताना सावधानता बाळगावी आणि मूळ पनीर व कृत्रिम पनीर यातील फरक ओळखण्याची काळजी घ्यावी, असे आवाहन एफडीएकडून करण्यात आले आहे.
By
