पंढरपूरच्या विठ्ठलाच्या चरणावरील खोलगट ठसा: जाणून घ्या यामागील अद्भुत आख्यायिका

आषाढी एकादशी 2026 निमित्त पंढरपूरात लाखो भक्त दाखल. विठ्ठलाच्या डाव्या चरणावरील खोलगट ठशामागची रहस्यमय कथा आणि अहंकाराचा अंत करणारी आख्यायिका.

विठ्ठलाच्या चरणावरील ठसा: एक रहस्यमय प्रश्न

पंढरपूरच्या श्री विठ्ठलाच्या डाव्या चरणावर आजही एक स्पष्ट खोलगट ठसा दिसतो. हजारो भाविक दररोज हा ठसा पाहतात आणि त्यामागील कारण जाणून घेण्यास उत्सुक असतात. हा ठसा म्हणजे केवळ दगडावरील खूण नसून त्यामागे अहंकाराचा पराभव आणि भक्तीचा विजय यांची गोष्ट आहे. चला तर मग जाणून घेऊया या ठशामागची संपूर्ण कथा.

‘मुक्त केशरी’ नामक दासीची गर्वाची कथा

सौंदर्याचा अहंकार

धार्मिक मान्यतेनुसार, ‘मुक्त केशरी’ नावाची एक अत्यंत सुंदर दासी होती. तिच्या सौंदर्याने आणि कोमलतेने ती सर्वांचं लक्ष वेधून घेत असे. मात्र, याच सौंदर्याने तिच्या मनात प्रचंड अहंकार निर्माण झाला होता. आपल्यापेक्षा कोणीही सुंदर नाही, आपल्या सौंदर्यापुढे सर्वांचं सौंदर्य फिकं आहे, असा गर्व तिला झाला होता.

वारकऱ्याचं उत्तर

एकदा मुक्त केशरीने बघितलं की मोठ्या संख्येने लोक वारी करत पंढरपूरला जात आहेत. तिला हे पाहून आश्चर्य वाटलं. तिने एका वारकऱ्याला विचारलं, “ही सगळी मंडळी विठ्ठलासाठी इतकी आकर्षित का होतात?” त्यावर वारकऱ्याने उत्तर दिले, “आमचा विठ्ठल हेच सौंदर्याचं मूर्तिमंत स्वरूप आहे. तो राजस, सुकुमार आणि मदनाचा पुतळा आहे.”

विठ्ठल दर्शन आणि अहंकाराचा अंत

पाषाणाची मूर्ती पाहून निराशा

जेव्हा मुक्त केशरीला हे ऐकलं की तिच्यापेक्षाही कोणीतरी सुंदर आहे, तेव्हा तिचा गर्व अधिकच वाढला. ती थेट विठ्ठलाच्या दर्शनाला गेली. मात्र, तिने जेव्हा विठ्ठलाची मूर्ती पाहिली तेव्हा ती चक्रावली. ती विचार करू लागली, “हा तर एक पाषाण आहे, काळा दगड आहे. यात सौंदर्य कुठे?”

चमत्कारी क्षण

मुक्त केशरीने आपल्या कोमल बोटाने विठ्ठलाच्या डाव्या चरणाला स्पर्श केला. आणि पुढच्याच क्षणी एक अद्भुत चमत्कार घडला. ज्या पाषाणाला ती निर्जीव समजत होती, तो लोण्यासारखा मऊ झाला! तिचं बोट त्या चरणात खोलवर रुतलं आणि तिच्या बोटाचा ठसा कायमचा उमटला.

अहंकाराचा नाश

हा क्षण तिच्या आयुष्यातील परिवर्तनाचा ठरला. तिला आपल्या अहंकाराची जाणीव झाली. तिच्या डोळ्यांत अश्रू आले. ती विठ्ठलाच्या चरणी कोसळली आणि म्हणाली, “देवा, मी तुझ्या दिव्य सौंदर्याला ओळखू शकले नाही. माझ्या रूपाचा मला गर्व झाला होता. मला क्षमा कर.” भगवान विठ्ठलाने तिच्यावर कृपा केली आणि त्या दिवसापासून तिचा अहंकार पूर्णपणे नाहीसा झाला.

विठ्ठलाच्या चरणावरील ठसा: अहंकार तुटण्याचं प्रतीक

भगवान विठ्ठलाच्या डाव्या चरणावर आजही दिसणारा तो खोलगट ठसा म्हणजे अहंकार तुटण्याचं प्रतीक आहे. भगवंत सर्व काही सहन करतात, मात्र अहंकार मात्र कधीही सहन करीत नाहीत.

ही आख्यायिका आपल्याला शिकवते:

• अहंकाराचा त्याग – सौंदर्य, संपत्ती किंवा ज्ञान यांचा अहंकार कधीही ठीक नाही
• भक्तीचा स्वीकार – खरी भक्ती ही नम्रतेनेच शक्य आहे
• परिवर्तनाची संधी – प्रत्येकाला स्वतःच्या चुका जाणून त्यातून सुधारण्याची संधी असते

संतांचा उपदेश: अहंकाराचा त्याग, भक्तीचा स्वीकार

म्हणूनच संत म्हणतात:

“अहंकाराचा त्याग करा, भक्तीचा स्वीकार करा; कारण भगवंत सर्व काही क्षमा करतात, पण अहंकार कधीच स्वीकारत नाहीत.”

या पावन आषाढी एकादशीच्या दिवशी, विठ्ठलाच्या चरणावरील या ठशाची आठवण करून आपण आपल्या अहंकाराचा त्याग करून नम्रता आणि भक्तीचा मार्ग स्वीकारूया. कारण खरं सौंदर्य म्हणजे भगवंताच्या चरणी लीन होणं आणि त्यांच्या कृपेचा अनुभव घेणं होय.