ब्रिटनच्या हवामान विभागाचा इशारा – प्रशांत महासागरात 100 वर्षांतील सर्वात भयानक अल निनो होणार. 2027 हे वर्ष 2024 पेक्षा अधिक गरम होण्याची शक्यता. भारतातील मान्सून, शेती आणि महागाईवर गंभीर परिणाम होणार. वाचा सविस्तर…
जगाला धक्का देणारा इशारा : २०२७ मध्ये २०२४ पेक्षा अधिक उष्णता, शेती आणि मान्सून धोक्यात
ब्रिटनच्या हवामान विभागाने (Met Office) जगाला धक्का देणारा इशारा दिला आहे. येत्या काळात प्रशांत महासागरात अल निनोचा (El Niño) प्रभाव इतका तीव्र होणार आहे की, २०२७ हे वर्ष २०२४ पेक्षा अधिक गरम ठरेल. या नैसर्गिक घटनेचा सर्वात मोठा फटका भारताला बसू शकतो, कारण याचा थेट परिणाम मान्सून, शेती आणि महागाईवर होणार आहे. हवामान शास्त्रज्ञांनी याला ‘शतकातील सर्वात भयानक अल निनो’ म्हटले आहे.
प्रशांत महासागराचे तापमान विक्रमी पातळीवर
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागाचे तापमान सध्या सरासरीपेक्षा २.६ अंश सेल्सिअसने अधिक आहे. येत्या नोव्हेंबर महिन्यात ही वाढ ३.९ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचू शकते. २०१५-१६ मधील अल निनोचा विक्रम ३ अंश सेल्सिअसचा होता, त्याचीही ही वाढ मागे टाकेल. ब्रिटनच्या हवामान विभागाचे दीर्घकालीन अंदाज विभागप्रमुख ॲडम स्केफ यांनी बीबीसीला सांगितले की, “आम्ही शतकातील सर्वात मोठ्या अल निनोची अपेक्षा करत आहोत, जो ३ अंशांपेक्षा अधिक असेल – हे आधुनिक हवामानाच्या इतिहासात अभूतपूर्व आहे. मी माझ्या अंदाजात एवढा तीव्र अल निनो सिग्नल कधीच पाहिला नाही.”
२०२७ का ठरेल सर्वात उष्ण वर्ष?
अल निनोचा जागतिक तापमानावरील सर्वात मोठा प्रभाव साधारणतः त्याच्या सुरुवातीच्या एक वर्षानंतर दिसून येतो. त्यामुळे २०२७ हे वर्ष २०२४ ला मागे टाकून सर्वात उष्ण वर्ष ठरण्याची शक्यता आहे. हवामान शास्त्रज्ञ निक डनस्टोन यांनी स्पष्ट केले की, “२०२७ हे २०२४ च्या जागतिक तापमानाचा विक्रम मोडणार आहे.” २०२४ मध्येच जागतिक तापमान औद्योगिकपूर्व पातळीपेक्षा १.५ अंश सेल्सिअसने अधिक होते.
भारतासमोर मोठे संकट : मान्सून, शेती आणि महागाई
अल निनोचा भारतावर सर्वाधिक परिणाम होणार आहे. हवामान विभागाने सांगितले की, या घटनेमुळे भारतातील मान्सूनवर विपरीत परिणाम होत असून, २०२६ मध्येच पावसाची पातळी सरासरीपेक्षा कमी आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) २०२६ चा संपूर्ण मान्सून हंगाम दीर्घकालीन सरासरीच्या ९० टक्के राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे – जो गेल्या ११ वर्षांतील सर्वात कमी पातळी आहे.
या परिस्थितीचा सर्वात मोठा फटका भारताच्या शेतीला बसू शकतो. मान्सूनवरील परिणामामुळे खरीप आणि रब्बी अशा दोन्ही हंगामांच्या पिकांवर संकट येऊ शकते. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, २०२७ च्या वसंत ऋतूमध्ये तीव्र उष्णतेच्या लाटा येऊ शकतात, ज्याचा पिकांवर पुन्हा परिणाम होईल. शेतीवरील या परिणामामुळे देशात महागाई वाढण्याचीही शक्यता आहे.
आयएमडीचा अंदाज : भारतात २०२४ इतकी उष्णता?
आयएमडीचे शास्त्रज्ञ आणि हवामान विभागप्रमुख ओपी श्रीजीथ यांच्या मते, २०२७ जागतिक पातळीवर २०२४ पेक्षा उष्ण ठरण्याची शक्यता आहे. मात्र, “भारतीय प्रदेशाचे सरासरी तापमान २०२४ च्या विक्रमाला मागे टाकणार नाही. हे २०२७ च्या मान्सून आणि त्यानंतरच्या ENSO परिस्थितीवर अवलंबून असेल.” असे सांगतानाच त्यांनी भारतालाही तीव्र उष्णतेचा सामना करावा लागणार असल्याचे स्पष्ट केले.
मागील १०० वर्षांतील सर्वात भयानक अल निनो
हवामान शास्त्रज्ञांच्या मते, मागील १०० वर्षांत अल निनोचा असा प्रभाव लोकांनी पाहिला नसेल. ब्रिटनच्या हवामान विभागाने स्पष्ट केले की, “हे अल्पकालीन हवामान अंदाज नाहीत. आम्ही दीर्घकालीन, सातत्यपूर्ण परिस्थितीबद्दल बोलत आहोत.” जून महिन्यात अपेक्षित पाऊस देशात झाला नाही, जुलैमध्ये काहीसा पाऊस झाला, मात्र ऑगस्टमध्येही समाधानकारक पाऊस होताना दिसत नाही. अशा परिस्थितीत हा इशारा अधिक गंभीर बनतो.
जगाच्या कानाकोपऱ्यात परिणाम
अल निनोचा परिणाम केवळ भारतापुरता मर्यादित नसून संपूर्ण जगावर होईल. ऑस्ट्रेलियात दुष्काळ आणि जंगलातील आगीचा धोका वाढू शकतो, तर पेरू, इक्वाडोर आणि अमेरिकेच्या दक्षिण भागात पुराचा धोका आहे. तसेच, अटलांटिक महासागरात चक्रीवादळांची क्रिया कमी होण्याची शक्यता आहे.
By
