भू-राजकीय तज्ज्ञ जिआंग ज्युक्विन यांनी पाकिस्तान अण्वस्त्र वापरणारा पहिला देश असू शकतो, असा दावा केला आहे. त्यांच्या मागील भविष्यवाण्या खऱ्या ठरल्याने या विधानाची जागतिक चर्चा. वाचा सविस्तर
भारत-पाकिस्तान अणुसंघर्षाच्या शक्यतेवर जाणकाराचा मोठा दावा
भारत आणि पाकिस्तानमधील वाढत्या भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर एका प्रसिद्ध भू-राजकीय तज्ज्ञाच्या विधानामुळे जागतिक स्तरावर नव्या चर्चेला उधाण आले आहे. चीनमध्ये जन्मलेले कॅनेडियन शिक्षक आणि भू-राजकीय विश्लेषक प्राध्यापक जिआंग ज्युक्विन (Jiang Xueqin) यांनी केलेला दावा विशेष महत्त्वाचा मानला जात आहे. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, जर भविष्यात कधी अण्वस्त्रांचा वापर झाला, तर पाकिस्तान हा सर्वात आधी अणुबॉम्ब वापरणारा देश ठरेल.
राज शमानी यांच्या पॉडकास्टमध्ये केला मोठा खुलासा
‘राज शमानी’ (Raj Shamani) यांच्या ‘फिगरिंग आउट’ या प्रसिद्ध पॉडकास्ट कार्यक्रमात प्राध्यापक जिआंग ज्युक्विन यांना अणुयुद्धाच्या शक्यतेबाबत विचारण्यात आले होते. या संभाषणाचे व्हिडिओ ११ ऑगस्ट २०२६ रोजी अपलोड करण्यात आले.
उत्तर देताना ते म्हणाले की, “मला वैयक्तिकरित्या असे वाटत नाही की आपल्या आयुष्यात कधी अण्वस्त्रांचा वापर होईल, कारण त्यांच्याविरुद्ध जागतिक पातळीवर एक प्रकारची मनाई आहे.” मात्र, पुढे ते म्हणाले, “पण जर मला अंदाज लावायचा असेल की कोणता देश सर्वात आधी अण्वस्त्र वापरेल, तर तो भारत किंवा पाकिस्तान असेल. संभाव्यतः पाकिस्तान.“
पाकिस्तानला ‘कमकुवत, अव्यवस्थित आणि भ्रष्ट’ देश का म्हटले?
प्राध्यापक ज्युक्विन यांनी आपल्या या दाव्यामागील कारण स्पष्ट केले. त्यांच्या मते, ही चिंता पाकिस्तानच्या अणुयुद्धाच्या इच्छेपेक्षा तिथील्या संरचनात्मक कमकुवतपणाशी अधिक संबंधित आहे.
“पाकिस्तान हा अत्यंत कमकुवत, अव्यवस्थित आणि भ्रष्ट देश आहे, ज्याच्याकडे अण्वस्त्रे आहेत. आपत्कालीन परिस्थितीत स्वतःला नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक असणारी मजबूत नियंत्रण यंत्रणा (Control System) पाकिस्तानकडे उपलब्ध नसावी, अशी मोठी शक्यता आहे. त्यामुळे घाबरून किंवा बचावात्मक पवित्रा म्हणून ते आधी अण्वस्त्र वापरू शकतात.”
पाकिस्तानला “कमकुवत, गरीब, भ्रष्ट आणि विभाजित” असे संबोधित करताना त्यांनी असेही स्पष्ट केले की, पाकिस्तानचा अणुकार्यक्रम प्रामुख्याने भारताच्या मोठ्या पारंपरिक लष्करी सामर्थ्याला तोंड देण्यासाठी आहे. “भारताला पाकिस्तानविरुद्ध अण्वस्त्रे वापरण्याची गरज नाही, तर पाकिस्तानला भारताविरुद्ध टिकून राहण्यासाठी अण्वस्त्रे वापरावी लागतील,” असे ते म्हणाले.
भारताच्या ‘नो फर्स्ट यूज’ धोरणाचे कौतुक
या चर्चेदरम्यान प्राध्यापक ज्युक्विन यांनी भारताच्या अण्वस्त्र धोरणाचे (India’s Nuclear Doctrine) विशेष कौतुक केले. अणुहल्ल्याबाबत भारताची भूमिका अत्यंत स्पष्ट आहे.
भारताने ‘नो फर्स्ट यूज’ (No First Use) म्हणजेच ‘आधी अण्वस्त्र वापरणार नाही’ या धोरणाचा स्वीकार केला आहे. याउलट, पाकिस्तानने ‘धोरणात्मक अस्पष्टता’ (Strategic Ambiguity) बाळगली आहे आणि कधीही ‘नो फर्स्ट यूज’ धोरण स्वीकारलेले नाही. पाकिस्तानची अण्वस्त्रे प्रामुख्याने भारताच्या मोठ्या पारंपरिक लष्करी ताकदीला रोखण्यासाठी आहेत.
स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या आकडेवारीनुसार, भारताकडे सुमारे १९० अण्वारे आहेत, तर पाकिस्तानकडे अंदाजे १७० अण्वारे आहेत.
जिआंग ज्युक्विन यांच्या मागील भविष्यवाण्या का महत्त्वाच्या?
प्राध्यापक जिआंग ज्युक्विन हे सध्या सोशल मीडियावर ‘चायनाज नॉस्ट्राडामस‘ (China’s Nostradamus) या नावाने ओळखले जातात. त्यांनी यापूर्वी केलेल्या दोन मोठ्या आंतरराष्ट्रीय भविष्यवाण्या अचूक ठरल्या आहेत:
- डोनाल्ड ट्रम्प यांचे पुनरागमन (२०२४): अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष निवडणुकीत डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या विजयाची त्यांनी अचूक भविष्यवाणी केली होती.
- अमेरिका-इराण संघर्ष: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संभाव्य युद्धाबाबत त्यांनी मांडलेला अंदाजही खरा ठरला होता.
येल विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी असलेले जिआंग ज्युक्विन यांनी २०२४ मध्ये केलेल्या तीन मोठ्या भविष्यवाण्यांपैकी दोन आधीच खऱ्या ठरल्या आहेत. त्यामुळे त्यांच्या या ताज्या विधानाची जागतिक माध्यमांमध्ये जोरदार चर्चा सुरू आहे.
अणुयुद्धाची शक्यता किती?
जागतिक स्तरावर दुसऱ्या महायुद्धानंतर आतापर्यंत कोणत्याही देशाने अणुबॉम्बचा प्रत्यक्ष वापर केलेला नाही. प्राध्यापक ज्युक्विन यांनीही स्पष्ट केले की, त्यांना प्रत्यक्षात अणुयुद्ध होण्याची शक्यता जवळजवळ शून्य वाटते. मात्र, पाकिस्तानमधील अस्थिर राजकीय व लष्करी परिस्थिती, तिथल्या नियंत्रण यंत्रणेतील संभाव्य त्रुटी आणि ‘नो फर्स्ट यूज’ धोरणाचा अभाव यामुळे अणुबॉम्बच्या सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.
हे विधान जितके धक्कादायक आहे, तितकेच ते दक्षिण आशियातील सुरक्षा समतोलाच्या दृष्टीने गंभीर चिंतेचा विषय आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भारत-पाकिस्तान यांच्यातील अणुस्पर्धा आणि भिन्न अणुधोरणे यामुळे या प्रदेशातील स्थिरता नाजूक बनली आहे.
By
