राज्यातील 434 आयुर्वेदिक औषध उत्पादक संस्थांची एफडीएने अचानक तपासणी केली. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या 10 कंपन्यांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द करण्यात आले. 135 कंपन्यांना कारणे दाखवा नोटीस बजावली.
राज्यातील आयुर्वेदिक औषध उत्पादकांवर अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठी धडक कारवाई केली आहे. औषधे व सौंदर्य प्रसाधने कायदा, 1940 आणि त्याअंतर्गत ‘शेड्युल टी’ मधील ‘गुड मॅन्युफॅक्चरिंग प्रॅक्टिसेस’ (GMP) नियमांचे गंभीर उल्लंघन करणाऱ्या 10 आयुर्वेदिक औषध उत्पादक संस्थांचे परवाने एफडीएने कायमस्वरूपी रद्द केले आहेत. एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या निर्देशानंतर ही मोहीम राबविण्यात आली.
४३४ संस्थांची अचानक तपासणी
एफडीएने राज्यभरातील 434 परवानाधारक आयुर्वेदिक उत्पादक संस्थांची अचानक तपासणी मोहीम हाती घेतली. या तपासणीदरम्यान कारखाना परिसराची स्वच्छता, तांत्रिक मनुष्यबळ, गुणवत्ता नियंत्रण (Quality Control), चाचणी नोंदी (Testing Records), एसओपी (SOPs) आणि उत्पादनांच्या लेबल्स यासारख्या विविध निकषांची कसून छाननी करण्यात आली.
तपासणी अहवालात नियमांचे उल्लंघन आढळून आल्याने 135 आयुर्वेदिक उत्पादक संस्थांना ‘कारणे दाखवा’ नोटीसा बजावण्यात आल्या आहेत. या संस्थांकडून स्पष्टीकरण मागविण्यात आले असून पुढील कारवाईचा मार्ग या स्पष्टीकरणावर अवलंबून असेल.
परवाने कायमस्वरूपी रद्द झालेल्या १० संस्था
एफडीएने गंभीर त्रुटी आढळून आल्याने खालील 10 आयुर्वेदिक उत्पादक संस्थांचे परवाने कायमस्वरूपी रद्द केले आहेत:
| क्र. | कंपनीचे नाव | ठिकाण |
|---|---|---|
| १ | मे. कृष्णा हर्बल | बारामती, पुणे |
| २ | मे. लालशाह ऑरगॅनिक प्रॉडक्ट्स | करंजा, गोंदिया |
| ३ | मे. आदित्य फार्मा | वडेगाव, तिरोडा, गोंदिया |
| ४ | मे. अंगरस आयुर्वेद | वडेगाव, तिरोडा, गोंदिया |
| ५ | मे. कालिदास गांधी | पुणे |
| ६ | मे. शिवनाथ आयुर्वेदिक प्रोडक्ट्स कंपनी | सिन्नर, नाशिक |
| ७ | मे. इंडुकेअर फार्मा प्रा. लि. | जेजुरी एमआयडीसी, पुरंदर, पुणे |
| ८ | मे. हकीम आयुर्वेदिक ब्युटी केअर | अमरावती |
| ९ | मे. हिलॅरियस आयुर्वेद | एमआयडीसी मुंडीपार, गोंदिया |
| १० | मे. यशोदा लॅब प्रा. लि. | नाशिक रोड, नाशिक |
तपासणीत उघड झालेल्या गंभीर त्रुटी
एफडीए अधिकाऱ्यांनी केलेल्या तपासणीत अनेक धक्कादायक बाबी उघडकीस आल्या. या त्रुटी नागरिकांच्या आरोग्यासाठी गंभीर धोका निर्माण करणाऱ्या होत्या
तांत्रिक मनुष्यबळाची गैरहजेरी
मान्यताप्राप्त तांत्रिक व्यक्ती गैरहजर असतानाही अनेक संस्थांमध्ये औषधांचे उत्पादन सुरू होते. हा नियमांचा सर्वात गंभीर भंग आहे.
गुणवत्ता नियंत्रणाचा अभाव
काही कंपन्यांमध्ये गुणवत्ता नियंत्रण विभागच अस्तित्वात नव्हता. औषधांची चाचणी करण्यासाठी आवश्यक यंत्रसामग्रीही उपलब्ध नव्हती.
अस्वच्छता आणि बोगस लेबल्स
उत्पादन परिसर अत्यंत अस्वच्छ आढळून आला. तसेच औषधांच्या लेबलवर चुकीच्या उत्पादन तारखा (Manufacturing Dates) छापण्यात आल्याचेही उघड झाले.
अभिलेखांचा अभाव
कच्च्या मालाच्या व तयार औषधांच्या चाचणीचे अभिलेख, मास्टर फॉर्म्युला रेकॉर्ड आणि कर्मचाऱ्यांच्या वैद्यकीय तपासणीच्या नोंदी अनेक संस्थांकडे उपलब्ध नव्हत्या.
भेसळीचा धोका
विविध औषधांचे घटक एकमेकांत मिसळू नयेत यासाठी आवश्यक कार्यपद्धतीचा (Cross-Contamination SOPs) अभाव आढळून आला. यामुळे औषधांच्या गुणवत्तेवर परिणाम होण्याची शक्यता होती.
एफडीएचा कठोर इशारा
नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या आणि मानकांचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणत्याही औषध उत्पादकाची गय केली जाणार नाही, असा कठोर इशारा अन्न व औषध प्रशासनाने दिला आहे. एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या निर्देशानुसार ही कारवाई करण्यात आली असून, राज्यातील औषध उत्पादकांनी नियमांचे काटेकोर पालन करणे बंधनकारक आहे.
एफडीएने पुढे स्पष्ट केले की, औषध उत्पादन क्षेत्रातील गुणवत्ता आणि पारदर्शकता राखण्यासाठी अशा तपासणी मोहिमा सातत्याने राबविण्यात येतील. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्या कोणत्याही संस्थेविरुद्ध कठोर कारवाई करण्यात येईल.
By
