marathwada update 24 : बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे महाराष्ट्रातील हवामानाने अचानक तीव्र रूप धारण केले आहे. पुढील ४८ तासांत ही प्रणाली मध्य प्रदेश आणि विदर्भाच्या दिशेने सरकत असल्याने राज्याच्या विदर्भ भागात वादळी वाऱ्यासह अतिमुसळधार पावसाची शक्यता वर्तविण्यात आली आहे. दरम्यान, एल निनोच्या प्रभावामुळे राज्यातील खरीप हंगामातील पेरणीवर मोठा परिणाम झाला असून पावसाचे वितरणही विषम झाले आहे.
विदर्भात रेड आणि ऑरेंज अलर्ट
हवामान विभागाने (IMD) विदर्भातील चंद्रपूर, गोंदिया आणि गडचिरोली जिल्ह्यांना रेड अलर्ट जारी केला आहे. तर नागपूर, भंडारा आणि वर्धा जिल्ह्यांना ऑरेंज अलर्ट देण्यात आला आहे. या भागांमध्ये २९ ते ३१ जुलै दरम्यान मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसासह विजांच्या कडकडाटाचा इशारा देण्यात आला आहे.
मात्र, राज्यभर पावसाचे हे चित्र एकसारखे नाही. नागपुरापासून ६० किलोमीटर अंतरावरील काटोल व नरखेड तालुक्यात हलक्या सरी कोसळल्या, तर पारशिवनी व रामटेक तालुक्यात मध्यम स्वरूपाचा पाऊस झाला. हा फरक एल निनोमुळे पावसाच्या पॅटर्नमध्ये झालेल्या बदलांमुळे दिसून येत आहे.
एल निनोमुळे का बदलले पावसाचे स्वरूप?
हवामान अभ्यासक मयुरेश प्रभुणे यांनी बदलत्या हवामानाचे गांभीर्य अधोरेखित केले आहे. ते म्हणतात, “१ जून ते २१ जुलै या कालावधीत देशभरात २१ टक्के पावसाची कमतरता आहे. ही अत्यंत चिंताजनक बाब आहे.”
एल निनोचा प्रभाव नेहमीपेक्षा लवकर आणि अधिक तीव्र झाला आहे. पॅसिफिक महासागरातील निनो ३.४ क्षेत्रातील तापमान जुलै मध्यापर्यंत सरासरीपेक्षा २.१ अंश सेल्सिअसने वाढले आहे. हे तापमान सहसा नोव्हेंबर-डिसेंबरमध्ये दिसून येते. या वेगवान तापमानवाढीमुळे पावसासाठी आवश्यक असलेल्या वातावरणीय प्रणाली भारतीय उपखंडापासून दूर गेल्या आहेत.
अरबी समुद्रातील वाढलेले तापमान
एल निनो असूनही महाराष्ट्रात अनेक ठिकाणी कमी वेळात अतिवृष्टीच्या घटना घडल्या. कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात सरासरी किंवा त्यापेक्षा जास्त पाऊस नोंदवला जात आहे. २३ जुलैला गुजरात-महाराष्ट्र सीमेवर २४ तासांत १,०६४ मिलीमीटर पावसाची नोंद झाली, तर जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात लोणावळ्यात सलग दोन दिवस ६०० मिलीमीटरपेक्षा अधिक पाऊस झाला.
मयुरेश प्रभुणे यांच्या मते, एल निनोमुळे मान्सूनचा प्रवाह कमी असला तरी अरबी समुद्रातील तापमान नेहमीपेक्षा वाढले आहे. तापमानवाढीसोबत जास्त प्रमाणात बाष्प तयार होत आहे. हेच बाष्प कमी दाबाच्या क्षेत्राला उर्जा पुरवत असल्याने कमी वेळात अतिवृष्टी होत आहे.
उंच ढगांची निर्मिती का होत आहे?
हवामान अभ्यासकांनी स्पष्ट केले की, यंदा जुलैमध्ये बंगालच्या उपसागरात दोन कमी दाबाची क्षेत्रे तयार झाली आणि ती मध्य भारतापर्यंत सरकली. अरबी समुद्रातून आलेल्या बाष्पांनी या प्रणालींना उर्जा दिली. सामान्यतः मान्सूनचे ढग ४ किलोमीटर उंचीपर्यंत वाहतात, मात्र यंदा त्याहून अधिक उंच ढग तयार झाले. यामुळे अनेक भागात ५०० ते १,००० मिलीमीटरपर्यंत पाऊस झाला.
खरीप हंगामावर परिणाम
एल निनोच्या प्रभावामुळे राज्यातील खरीप हंगामातील पेरणीवर मोठा परिणाम झाला आहे. एका बाजूला कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस होत असला तरी मराठवाडा आणि विदर्भात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस नोंदवला जात आहे. मराठवाडा, पश्चिम विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रातील काही भागात दुष्काळी स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
हवामान विभागाने नागरिकांना सावधानता बाळगण्याचे आवाहन केले आहे. पावसामुळे नद्या, ओढे आणि नाल्यांची पातळी वाढू शकते. कमी पाण्याच्या भागात राहणाऱ्यांनी सुरक्षित स्थळी स्थलांतर करण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.
By
