भारतीय रेल्वेची ‘घर से घर तक’ पार्सल सेवा सुरू. रेल पार्सल ॲपद्वारे घरून पिकअप आणि डिलिव्हरी; दिल्ली, मुंबई, पुणे, हैदराबादसह ८ शहरांत ऑनलाइन बुकिंग. जाणून घ्या संपूर्ण प्रक्रिया.
पार्सल पाठवण्यासाठी यापुढे रेल्वे स्टेशनवर गर्दीत उभं राहून लांबलचक प्रक्रिया करण्याची गरज नाही. भारतीय रेल्वेने ‘रेल पार्सल ॲप – घर से घर तक’ (Rail Parcel App – Ghar se Ghar Tak) या नावाने डोअर-टू-डोअर पार्सल सेवा सुरू केली आहे. या सेवेअंतर्गत ग्राहकाच्या घरातून पार्सल उचलले जाईल आणि ते थेट ग्राहकाने दिलेल्या पत्त्यावर पोहोचवले जाईल. सुरुवातीच्या टप्प्यात देशातील ८ प्रमुख शहरांमध्ये ही सेवा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
ही सेवा नेमकी काय आहे?
भारतीय रेल्वेच्या या नवीन उपक्रमामुळे पार्सल वाहतुकीचे स्वरूपच बदलणार आहे. पारंपरिक पद्धतीत ग्राहकाला स्वतः पार्सल घेऊन रेल्वे स्टेशनच्या पार्सल ऑफिसमध्ये जावे लागत असे. आता त्याऐवजी, ‘रेल पार्सल ॲप’ हे एक डिजिटल मार्केटप्लेस म्हणून काम करेल, जिथे ग्राहक आणि निवडक लॉजिस्टिक्स पार्टनर एकमेकांशी जोडले जातील.
ग्राहक ॲपवरून पार्सल बुक करू शकतात, लॉजिस्टिक्स पार्टनर निवडू शकतात आणि ऑनलाइन पेमेंट (UPI, डेबिट/क्रेडिट कार्ड, नेट बँकिंग) करू शकतात. यामुळे रेल्वे परिसरात जाऊन कागदपत्रांची औपचारिकता पूर्ण करण्याची गरज संपुष्टात येते.
सेवा कशी काम करणार?
या सेवेची संपूर्ण प्रक्रिया तीन टप्प्यांत विभागली गेली आहे:
- पहिला टप्पा (First Mile – पिकअप): निवडलेला लॉजिस्टिक्स पार्टनर ग्राहकाच्या दिलेल्या पत्त्यावरून पार्सल उचलणार आहे.
- दुसरा टप्पा (Middle Mile – रेल्वे वाहतूक): भारतीय रेल्वे त्या पार्सलची नियोजित ट्रेनद्वारे स्टेशन्सदरम्यान वाहतूक करणार आहे.
- तिसरा टप्पा (Last Mile – डिलिव्हरी): गंतव्य स्टेशनवर पोहोचल्यावर, लॉजिस्टिक्स पार्टनर ते पार्सल ग्राहकाने दिलेल्या अंतिम पत्त्यावर पोहोचवणार आहे.
लॉजिस्टिक्स पार्टनर ग्राहकांना पॅकेजिंगसारख्या इतर मूल्यवर्धित सेवा देखील देऊ शकतात.
कोणत्या शहरांमध्ये सेवा उपलब्ध?
सुरुवातीच्या टप्प्यात खालील ८ प्रमुख शहरांमध्ये ही सेवा सुरू करण्यात आली आहे:
- दिल्ली
- मुंबई
- कोलकाता
- चेन्नई
- अहमदाबाद
- हैदराबाद
- बेंगळुरू
- पुणे
मराठवाड्यासाठी महत्त्वाचे: या यादीत सध्या छत्रपती संभाजीनगर, लातूर, नांदेड किंवा मराठवाड्यातील इतर शहरांचा समावेश नसला, तरी पुणे आणि मुंबईसारख्या जवळच्या मोठ्या केंद्रांमुळे मराठवाड्यातील व्यापारी आणि सामान्य ग्राहकांना या सेवेचा अप्रत्यक्ष लाभ होऊ शकतो. तसेच, लॉजिस्टिक्स पार्टनर्सच्या नेटवर्कवर हे अवलंबून राहील.
बुकिंगच्या वेळेचे नियम काय?
पार्सल बुक करण्यासाठी काही महत्त्वाच्या वेळेच्या मर्यादा आहेत:
- बुकिंग सुरू: नियोजित ट्रेन सुटण्याच्या १५ दिवस आधी बुकिंग सुरू होते.
- शेवटची तारीख: ट्रेन सुटण्याच्या १ दिवस आधी पर्यंत पार्सल बुक करता येते.
- पार्सल हाताळणी: लॉजिस्टिक्स पार्टनरने ट्रेन सुटण्याच्या १ तास आधी पर्यंत रेल्वे कर्मचाऱ्यांकडे पार्सल सुपूर्द करणे आवश्यक आहे.
रद्दीकरण आणि परतावा (Refund) धोरण
जर ग्राहकाला बुकिंग रद्द करायची असेल, तर काही अटींनुसार पैसे परत मिळू शकतात:
- रेल्वे भाडे परतावा: पार्सल पिकअप होण्यापूर्वी बुकिंग रद्द केल्यास, ₹१० क्लर्केज शुल्क वजा करून संपूर्ण रेल्वे भाडे परत मिळेल.
- पिकअप/डिलिव्हरी शुल्क: पहिल्या आणि शेवटच्या टप्प्याच्या (पिकअप आणि डिलिव्हरी) शुल्काच्या परताव्याचे नियम संबंधित लॉजिस्टिक्स पार्टनरच्या धोरणावर अवलंबून असतील.
हे का महत्त्वाचे?
हा उपक्रम भारतीय रेल्वेच्या व्यावसायिक मॉडेलमध्ये एक महत्त्वाचा बदल दर्शवतो. रेल्वे आपली मालवाहतूक क्षमता वाढवण्यासाठी आणि स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी नवनवीन मार्ग स्वीकारत आहे. ई-कॉमर्स, लहान आणि मध्यम उद्योग (SMEs) यांना ही सेवा विशेषतः फायदेशीर ठरणार आहे, कारण त्यांना रेल्वेचा खर्च-प्रभावी दर आणि खाजगी लॉजिस्टिक्सची सोय यांचा मेळ मिळेल. शिवाय, वाढत्या डिलिव्हरीच्या मागणीमुळे रेल्वेचा पार्सल वाहतुकीतील वाटा २०३० पर्यंत ३,००० मेट्रिक टनांपर्यंत वाढवण्याचेही रेल्वेचे ध्येय आहे.
Sources
- Economic Times – Railways to launch door-to-door parcel services
- Maritime Gateway – Indian Railways Opens Door-to-Door Parcel Booking in Eight Cities
By
