पाटबंधारे विभागाच्या अहवालानुसार, जायकवाडी धरणातून दररोज सुमारे १.६४९ दशलक्ष घनमीटर (१६४.९ कोटी लिटर) पाण्याचे बाष्पीभवन होत आहे; तापमान ३७ अंशांच्या पार गेल्याने उन्हाळ्यात आणखी वाढीची भीती.
छत्रपती संभाजीनगर: मराठवाड्यावर दुष्काळाचे सावट गडद होत असतानाच एक धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. छत्रपती संभाजीनगर शहराची तहान भागविणाऱ्या जायकवाडी धरणातून दररोज तब्बल १६४.९ कोटी लिटर पाण्याचे बाष्पीभवन होत आहे. हे प्रमाण छत्रपती संभाजीनगर शहराला सुमारे सात दिवस पुरेल एवढ्या पाण्याच्या बरोबरीचे आहे.
पाटबंधारे विभागाच्या अहवालानुसार, सध्या दररोज सुमारे १.६४९ दशलक्ष घनमीटर (दलघमी) म्हणजेच १६४.९ कोटी लिटर पाण्याचे बाष्पीभवन जायकवाडी धरणातून होत आहे. ऑक्टोबर महिन्यातच तापमानाचा पारा ३७ अंशांच्या पुढे जात असल्याने आगामी उन्हाळ्यात बाष्पीभवनाचे प्रमाण आणखी वाढण्याची भीती तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
उच्च तापमानामुळे हे प्रमाण धोकादायक पातळीवर पोहोचले.
जायकवाडी धरण (नाथसागर) हे मराठवाड्यातील सर्वात मोठे जलाशय असून, छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड यांसह अनेक भागांना पिण्याचे पाणी आणि औद्योगिक वापरासाठी पाणी पुरवते. धरणाचा विस्तीर्ण पसारा आणि सपाट तळामुळे बाष्पीभवनाचे प्रमाण नैसर्गिकरित्या जास्त असते. पाटबंधारे विभागाच्या अहवालानुसार, सध्याच्या उच्च तापमानामुळे हे प्रमाण धोकादायक पातळीवर पोहोचले आहे.
छत्रपती संभाजीनगरची पाणीपुरवठा योजना
छत्रपती संभाजीनगर महानगरपालिका शहरातील सुमारे १८ लाख नागरिकांसाठी जुन्या आणि नवीन पाणीपुरवठा योजनांद्वारे दररोज सरासरी २०० ते २३० एमएलडी (दशलक्ष लिटर प्रतिदिन) पाणी उचलते. गेल्या वर्षी महापालिकेने जायकवाडीतून ११३.२८ दलघमी पाणी आरक्षित केले होते आणि सरासरी १६० एमएलडी दराने ६७ दलघमी पाणी उचलले. यंदा आरक्षण १८४ दलघमी करण्यात आले असून, सध्याचा दैनंदिन उपसा २०० ते २३० एमएलडी आहे.
तापमानाचा परिणाम
ऑक्टोबरच्या सुरुवातीपासूनच तापमान ३७ अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेले आहे. सप्टेंबरमध्येही असामान्य उष्णतेमुळे जायकवाडी धरणातून दररोज सरासरी १.३ दशलक्ष घनमीटर पाण्याचे बाष्पीभवन होत होते, जे सामान्य पावसाळी हंगामातील नुकसानीच्या जवळपास तीन पट होते. १७ आणि २० सप्टेंबर रोजी तर धरणातून प्रत्येकी १.८ दशलक्ष घनमीटर पाण्याचे बाष्पीभवन झाले होते.
या प्रकरणातील महत्त्वाचे अपडेट
- जायकवाडी धरणात सध्या ७९.७९ टक्के उपयुक्त पाणीसाठा आहे.
- गेल्या वर्षी याच काळात धरण १०० टक्के भरले होते; यंदा पावसाने दगा दिल्याने साठा कमी आहे.
- मराठवाड्यातील ७६ पैकी ७४ तालुके दुष्काळसदृश परिस्थितीचा सामना करत आहेत.
- छत्रपती संभाजीनगर महापालिकेने १ ऑक्टोबरपासून नागरिकांना पाणी जपून वापरण्याचे आवाहन केले असून, पाण्याचा अपव्यय करणाऱ्यांवर दररोज दंडात्मक कारवाई केली जात आहे.
- धरणाच्या कार्यक्षेत्रातील नियमित पाणीपुरवठा जाळे नसलेल्या भागांना टँकरद्वारे पाणी पुरवले जात आहे.
तापमान ३७ अंशांच्या पुढे गेल्याने परिस्थिती अधिक गंभीर बनली.
या वर्षी ऑगस्टमध्ये जायकवाडी धरण ९३ टक्क्यांहून अधिक भरले होते आणि त्यातून ५ टीएमसीहून अधिक पाणी गोदावरीत सोडण्यात आले होते. मात्र, त्यानंतर पावसाने दिलेल्या दग्यामुळे धरणातील पाणीसाठा झपाट्याने घटू लागला. सप्टेंबरअखेरीस असामान्य उष्णतेमुळे बाष्पीभवनाचे प्रमाण वाढले आणि आता ऑक्टोबरमध्ये तापमान ३७ अंशांच्या पुढे गेल्याने परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे.
पुढे काय होणार?
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, अल निनोच्या परिणामामुळे मराठवाड्यात पुढील किमान पंधरा दिवस तापमान सरासरीपेक्षा जास्त राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बाष्पीभवनाचे प्रमाण आणखी वाढू शकते. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, “आता उपलब्ध पाणी केवळ पिण्यासाठी राखीव ठेवणे आणि पुढील पावसाळ्यापर्यंत आपत्कालीन योजना तयार करणे ही प्राथमिकता आहे.”
By
