छत्रपती संभाजीनगर: आतापर्यंत एका व्यक्तीच्या नेत्रदानातून दोन दृष्टिहीन व्यक्तींना दृष्टी मिळू शकते, असे सर्वसाधारणपणे सांगितले जात होते. मात्र, आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे आता एका नेत्रदात्याच्या डोळ्यांपासून चार रुग्णांना दृष्टी देणे शक्य झाले आहे. छत्रपती संभाजीनगर येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व रुग्णालय (घाटी) येथे या पद्धतीने प्रत्यारोपण सुरू झाले आहे, अशी माहिती नेत्ररोग विभागाकडून देण्यात आली आहे.
जागतिक दृष्टी दिनाच्या पार्श्वभूमीवर घाटी रुग्णालयातील नेत्ररोग विभागाने ही माहिती दिली. डोळ्यांच्या वेगवेगळ्या थरांचा स्वतंत्रपणे वापर करून करण्यात येणाऱ्या प्रत्यारोपणामुळे नेत्रदानाची उपयुक्तता आणखी वाढली आहे, असे तज्ज्ञांनी सांगितले.
नेमकं काय घडलं?
घाटी रुग्णालयातील नेत्ररोग विभागाने नेत्रदानाच्या पारंपरिक पद्धतीत बदल करत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर सुरू केला आहे. एका डोळ्यात पाच थर असतात. या थरांचा स्वतंत्रपणे वापर गरजू रुग्णांसाठी करता येतो. त्यामुळे एकाच व्यक्तीच्या नेत्रदानाने चार जणांना दृष्टी मिळू शकते.
घाटीच्या नेत्ररोग विभागप्रमुख डॉ. अर्चना वरे यांनी सांगितले की, “एका डोळ्यात पाच लेअर असतात. या लेअरचा वापर गरजू रुग्णांसाठी करता येतो. त्यामुळे एकाच्या नेत्रदानाने चौघांना दृष्टी मिळू शकत आहे. घाटीत अशा पद्धतीने गरजूंना दृष्टी दिली जाते.”
नेत्रदानाचे नवे तंत्रज्ञान कसे काम करते?
पारंपरिक पद्धतीत संपूर्ण कॉर्निया एका रुग्णाला प्रत्यारोपित केला जात असे. मात्र, आधुनिक लेअर तंत्रज्ञानामध्ये कॉर्नियाच्या वेगवेगळ्या थरांचे विभाजन करून ते वेगवेगळ्या गरजू रुग्णांना वापरता येते. काही रुग्णांना कॉर्नियाचा पुढील भाग आवश्यक असतो, तर काहींना मागील थर. यामुळे एकाच दात्याच्या कॉर्नियामधून जास्तीत जास्त रुग्णांना लाभ मिळू शकतो.
जागतिक दृष्टी दिनाचे औचित्य
दरवर्षी ऑक्टोबर महिन्याच्या दुसऱ्या गुरुवारी जागतिक दृष्टी दिन साजरा केला जातो. यंदा हा दिवस ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आहे. डोळ्यांच्या आरोग्याविषयी, अंधत्व आणि दृष्टीदोषांबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. यंदाच्या जागतिक दृष्टी दिनाची थीम “लव्ह युअर आयज” (Love Your Eyes) आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला: ४० वर्षांनंतर नियमित तपासणी आवश्यक
घाटी रुग्णालयातील नेत्रतज्ज्ञांनी डोळ्यांच्या आरोग्याबाबत महत्त्वाचे सल्ले दिले आहेत. वयाच्या ४० वर्षांनंतर प्रत्येकाने वर्षातून एकदा तरी नेत्रतज्ज्ञांकडून डोळे तपासून घेतले पाहिजेत, असे तज्ज्ञ म्हणाले.
ज्येष्ठ नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. मनोज सासवडे यांनी सांगितले की, “घरात कुणाला मधुमेह असेल तर स्वतःहून नियमितपणे नेत्र तपासणी केली पाहिजे. स्क्रीनचा वापर करताना अधूनमधून विश्रांती घ्यावी.”
डोळे निरोगी ठेवण्यासाठी आहारात हिरव्या पालेभाज्या, गाजर, फळे आणि ओमेगा-३ फॅटी ॲसिडयुक्त पदार्थांचा समावेश करावा. दिवसातून किमान २ लिटर पाणी प्यावे आणि पुरेशी झोप घ्यावी, असा सल्ला नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. अभिजित गोरे यांनी दिला.
मोतीबिंदू आणि मधुमेहाचा धोका
मोतीबिंदू, काचबिंदू आणि मधुमेह असणाऱ्यांमध्ये रेटिनाचे आजार वेळीच ओळखणे गरजेचे आहे. अंधुक किंवा ढगाळ दृष्टी, रात्री पाहताना अडचण, डोळ्यांना सतत वेदना किंवा लालसरपणा, जवळच्या किंवा दूरच्या वस्तूंवर लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण, अशा लक्षणांकडे दुर्लक्ष केल्याने कायमची दृष्टी कमी होऊ शकते, असे वरिष्ठ नेत्र शल्यचिकित्सक डॉ. संतोष काळे यांनी सांगितले.
मुलांमध्ये वाढता चष्म्याचा वापर
घाटीच्या नेत्ररोग विभागात येणाऱ्या १० पैकी ४ मुलांना चष्मा लावण्याची वेळ येत आहे. सूर्यप्रकाशाचा अभाव आणि मोबाइलच्या अतिवापराचा हा परिणाम आहे, असे नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. रोहित बंग यांनी नमूद केले.
भारतातील नेत्रदानाची स्थिती
भारतात सध्या सुमारे ११ लाख लोक कॉर्नियल अंधत्वाने ग्रस्त आहेत. मात्र, दरवर्षी फक्त २५,००० ते ३०,००० कॉर्निया प्रत्यारोपण केले जाते. आरोग्य मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, २०२६ पर्यंत देशभरात ३९६ नेत्रपेढ्या कार्यरत आहेत.
घाटी रुग्णालयातील हे तंत्रज्ञान मराठवाड्यातील गरजू रुग्णांसाठी वरदान ठरणार आहे. नेत्रदानाचे प्रमाण वाढल्यास अधिकाधिक दृष्टिहीन रुग्णांना दृष्टी मिळू शकते. नागरिकांनी नेत्रदानाची प्रतिज्ञा करून या उपक्रमात सहभागी व्हावे, असे आवाहन घाटीच्या नेत्ररोग विभागाने केले आहे.
By
