पुणे पोलिसांनी कुराश क्रीडा प्रकाराची १,००० हून अधिक बनावट प्रमाणपत्रे वाटपाचा घोटाळा उघडकीस आणला. ७१ उमेदवार तपासाच्या कक्षेत, १९ जणांना पुणे पोलीस दलात नोकऱ्या. वाचा सविस्तर.
पुणे शहर पोलीस दलातील भरती प्रक्रियेत ‘कुराश’ या क्रीडा प्रकाराची बनावट प्रमाणपत्रे सादर करून क्रीडापटूंच्या ५ टक्के आरक्षणाचा गैरफायदा घेण्याचा मोठा घोटाळा उघडकीस आला आहे. गुन्हे शाखेच्या तपासात २०२३ पासून पोलीस व इतर सरकारी विभागांमध्ये किमान ७१ उमेदवारांनी बनावट कुराश प्रमाणपत्रांच्या आधारे नोकऱ्या मिळविल्याचे निष्पन्न झाले आहे. यापैकी १९ उमेदवारांना थेट पुणे पोलीस दलात क्रीडा कोट्यातून नोकऱ्या मिळाल्या आहेत.
काय आहे ‘कुराश’ खेळ?
कुराश हा मध्य आशियातील पारंपरिक कुस्तीचा एक प्रकार आहे. यात झगडणे, संतुलन साधणे आणि प्रतिस्पर्ध्याला खाली पाडणे या तंत्रांचा समावेश असतो. हा खेळ आशियाई क्रीडा स्पर्धांमध्ये (एशियन गेम्स) समाविष्ट आहे. महाराष्ट्रात २०१२ पासून या खेळाची सुरुवात झाली. मात्र, याच खेळाचा वापर फसवणुकीसाठी केला जात आहे.
घोटाळ्याची सुरुवात कशी झाली?
पुणे पोलिसांना गोपनीय माहिती मिळाली की काही उमेदवार कुराश स्पर्धांमधील सहभाग आणि यश दर्शविणारी प्रमाणपत्रे सादर करत आहेत. तपास सुरू केल्यावर अनेक विसंगती आढळून आल्या. कुराश असोसिएशनच्या पदाधिकाऱ्यांनी राज्यभरात एक हजार बनावट प्रमाणपत्रे वाटल्याचे तपासात उघड झाले. ३ सप्टेंबर २०२६ रोजी शिवाजीनगर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला.
कोण आहेत आरोपी?
या प्रकरणी महाराष्ट्र राज्य कुराश संघटनेचे अध्यक्ष अंकुश विठ्ठल नागर (वय ४०) आणि सचिव शिवाजी जयंत साळुंखे (वय ४६) यांना ३ सप्टेंबर २०२६ रोजी अटक करण्यात आली. हे दोघेही महाराष्ट्र कुराश असोसिएशनचे पदाधिकारी असल्याचा दावा करत होते. मात्र, या संघटनेची राष्ट्रीय कुराश असोसिएशनशी कोणतीही संलग्नता नव्हती, तसेच ती कोठेही नोंदणीकृत नव्हती.
१९ उमेदवारांना पुणे पोलिसात नोकरी
पुणे पोलीस दलातील भरती प्रक्रियेत क्रीडा कोट्याखाली एकूण १०४ पदे होती. यापैकी १९ पदे कुराश प्रमाणपत्रे सादर करणाऱ्या उमेदवारांनी भरली. या १९ उमेदवारांपैकी १० जण सध्या पोलीस प्रशिक्षण घेत आहेत, तर ९ जण अद्याप प्रशिक्षणासाठी रवाना झालेले नाहीत.
७१ उमेदवार तपासाच्या कक्षेत
क्रीडा संचालनालयाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, २०२३ पासून पोलीस व इतर सरकारी विभागांमध्ये किमान ७१ उमेदवारांनी कुराश प्रमाणपत्रांच्या आधारे क्रीडा कोट्याचा लाभ घेतला आहे. गुन्हे शाखा आता या ७१ उमेदवारांच्या भरती अभिलेखांची तपासणी करत आहे.
किती बनावट प्रमाणपत्रे वाटली?
तपासात धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. २०१६ ते २०२३ या कालावधीत सुमारे १,२०० ते १,५०० बनावट कुराश प्रमाणपत्रे वाटल्याचा पोलिसांना संशय आहे. या प्रमाणपत्रांच्या बदल्यात आरोपींनी उमेदवारांकडून ५०,००० ते ५ लाख रुपये घेतल्याचे समोर आले आहे.
तपासातील धक्कादायक विसंगती
गुन्हे शाखेच्या तपासात अनेक गंभीर विसंगती आढळून आल्या:
१. कधीही न झालेल्या स्पर्धांची नोंद
आरोपींनी अशा राज्यस्तरीय स्पर्धांचे बनावट रेकॉर्ड तयार केले, ज्या कधीही आयोजित केल्या गेल्या नव्हत्या.
२. जिल्ह्यांच्या नावांतील विसंगती
२०१६-१७ मध्ये जारी केलेल्या प्रमाणपत्रांमध्ये ‘उस्मानाबाद’ ऐवजी ‘धाराशिव’ आणि ‘औरंगाबाद’ ऐवजी ‘छत्रपती संभाजीनगर’चा उल्लेख आढळला. ही दोन्ही जिल्ह्यांची नावे २०२३ मध्ये बदलण्यात आली होती.
३. महिला गटात पुरुषांची नावे
महिला गटासाठी असलेल्या प्रमाणपत्रांमध्ये पुरुष उमेदवारांची नावे आढळून आली.
४. अनधिकृत संघटनांची प्रमाणपत्रे
२०१६ ते २०१९ दरम्यान आयोजित केलेल्या स्पर्धा भारतीय कुराश असोसिएशनशी संलग्न नसलेल्या संघटनांनी केल्याचे आढळले.
५. स्कॅन केलेल्या स्वाक्षऱ्या
प्रमाणपत्रांवरील स्वाक्षऱ्या स्कॅन करून जोडल्याचा संशय आहे.
एमपीएससीच्या वर्ग १ व २ नोकऱ्यांवरही संशय?
गुन्हे शाखेला शंका आहे की ही बनावट प्रमाणपत्रे केवळ पोलीस भरतीसाठीच नव्हे, तर महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) वर्ग १ आणि वर्ग २ या उच्च पदांच्या भरतीसाठीही वापरण्यात आली आहेत. काही उमेदवारांनी राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील कुराश स्पर्धांमधील सहभाग दर्शविणारी बनावट प्रमाणपत्रे सादर केल्याचा संशय आहे.
पोलीस अधिकाऱ्यांचे म्हणणे
तेजस्वी सातपुते (अतिरिक्त पोलीस आयुक्त, गुन्हे शाखा) म्हणाल्या, *”काही व्यक्तींनी राष्ट्रीय कुराश असोसिएशनशी कोणतीही संलग्नता नसताना कुराश खेळाडूंची प्रमाणपत्रे जारी केली. या प्रमाणपत्रांचा वापर ५ टक्के क्रीडा कोट्याचा लाभ घेण्यासाठी करण्यात आला, ज्यामुळे खऱ्या खेळाडूंना त्यांचा हक्काचा लाभ मिळू शकला नाही.”
गौहर हसन (उपायुक्त, गुन्हे शाखा) यांनी प्रमाणपत्रांमधील विसंगतींबद्दल सांगितले. त्यांनी धाराशिव आणि छत्रपती संभाजीनगर या जिल्ह्यांच्या नावांसंदर्भातील फरक आणि महिला गटात पुरुषांची नावे असल्याचे स्पष्ट केले.
अमितेश कुमार (पुणे पोलीस आयुक्त) म्हणाले, *”बनावट क्रीडा प्रमाणपत्रांचा वापर करून कोट्याचा लाभ घेतलेल्यांची ओळख पटवण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. अशा बनावट दस्तऐवजांच्या आधारे भरती झालेल्यांविरुद्ध कठोर कारवाई केली जाईल.”
तपासाची व्याप्ती
हा घोटाळा केवळ पुण्यापुरता मर्यादित नसून पुणे, परभणी, धाराशिव, कोल्हापूर आणि छत्रपती संभाजीनगर या जिल्ह्यांपर्यंत पसरला आहे. पोलीस आता मूळ प्रमाणपत्रे, स्पर्धा नोंदी, स्वाक्षऱ्या, पत्रव्यवहार आणि भरती दस्तऐवजांची सखोल तपासणी करणार आहेत.
By
