एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी सावजी मटणाला ‘अस्वास्थ्यकर’ ठरविल्याने नागपुरात वाद उद्भवला आहे. हॉटेल चालकांनी निषेध नोंदवत माफी मागण्याची मागणी केली आहे. वाचा सविस्तर.
नागपुरच्या सावजी मटणावरून तुकाराम मुंढे यांच्या वक्तव्याने उपस्थित केलेला वाद
नागपूर शहराची खाद्य ओळख म्हणजे ‘सावजी मटण’. या झणझणीत, तिखट-तेलकट पदार्थावरून आता अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या एका वक्तव्याने वादाची फोडणी केली आहे. सावजी जेवण आरोग्यासाठी हानिकारक असल्याचे मत मांडताना त्यांनी केलेली टिप्पणी नागपुरकरांना चटका लागली आहे. हा वाद काय आहे, हॉटेल चालकांची काय प्रतिक्रिया आहे आणि सावजी म्हणजे नेमके काय, याचा आढावा.
तुकाराम मुंढे नेमके काय म्हणाले?
तुकाराम मुंढे यांनी एका कार्यक्रमात सांगितले की, “मी सावजी खाल्ले तर एक महिना आजारी पडेन.” तसेच सावजीसारखे अतिशय तेलकट, तिखट व मीठाचे पदार्थ नियमितपणे खाल्ल्यास हृदयविकाराचा धोका वाढतो, असेही त्यांनी स्पष्ट केले. अन्नसुरक्षेच्या दृष्टीकोनातून हे वक्तव्य असले, तरी नागपुरकरांसाठी सावजी ही केवळ चव नसून त्यांची परंपरा व अस्मिता आहे.
सावजी हॉटेल चालकांचा संताप
नागपुरात सुमारे १,००० सावजी हॉटेल्स आहेत. एका हॉटेलमध्ये सरासरी २०० जेवणारे असतात. या व्यावसायिकांनी मुंढे यांच्या वक्तव्याला तीव्र विरोध दर्शविला आहे.
- सावजी ब्रँड आहे: हॉटेल चालकांच्या मते, सावजी हा ब्रँड आहे आणि त्यामुळे कुणालाही इजा होत नाही. जर सावजी आरोग्यासाठी इतके हानिकारक असेल, तर नागपुरातील रुग्णालये भरून गेली असती, असे त्यांचे म्हणणे आहे.
- प्रसिद्धीसाठी वक्तव्य? कदाचित स्वतःच्या प्रसिद्धीसाठी असे वक्तव्य केले असावे, असा आरोपही करण्यात आला.
- आव्हान: एका हॉटेल चालकाने तर तुकाराम मुंढे यांना घरी येऊन सावजी बनवून दाखवण्याचे किंवा त्यांनीच येऊन जेवण करावे, असे आव्हान दिले आहे.
माफीची मागणी आणि मानहानीचा इशारा
हलबा-कोष्टी समाजासह नागपुरकरांनी या वक्तव्याचा तीव्र निषेध केला आहे. सावजी ही विदर्भाची खाद्यसंस्कृती आणि समाजाची ओळख असल्याचे सांगत अनेकांनी सोशल मीडियावर आपली भूमिका मांडली आहे. सावजी समाजाच्या प्रतिनिधींनी तुकाराम मुंढे यांनी त्वरित माफी मागावी, अन्यथा त्यांच्यावर न्यायालयात मानहानीचा खटला दाखल करण्याचा इशारा दिला आहे.
‘बोगस’ सावजी हॉटेल्सची समस्या
तुकाराम मुंढे यांचे मत काही अंशी खरे मानणारेही आहेत. सावजीच्या नावाखाली अनेक बोगस हॉटेल्स तेल आणि तिखटाचा अतिरेक करतात. त्यामुळे अनेकांना पोटाचे विकार होतात. मात्र, खऱ्या सावजी पदार्थांमुळे असा त्रास होत नसल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
आहार तज्ज्ञ काय म्हणतात?
आहार तज्ज्ञ स्नेहा झावर यांच्या मते, सावजीमध्ये वापरले जाणारे मसाले चांगले आहेत. मात्र, तेलाचे प्रमाण कमी करणे गरजेचे आहे. योग्य पद्धतीने आणि मर्यादित प्रमाणात सावजीचा आस्वाद घेतल्यास तो आरोग्यास घातक ठरत नाही.
सावजी म्हणजे नेमके काय?
मध्य भारतातील विणकर (हलबा-कोष्टी) समाजाची देणगी म्हणजे सावजी खाद्यसंस्कृती. विशिष्ट मसाल्यांच्या भाजण्याच्या प्रक्रियेतून या पदार्थांना वेगळी ओळख मिळाली. सुक्या लाल मिरची, धणे, जिरे, लवंग, दालचिनी, खसखस, सुके खोबरे, कांदा व लसूण हे मसाले तव्यावर भाजून वाटले जातात. या काळपट रस्स्यामुळे सावजी ओळखली जाते. मांसाहारी (मटण, कलेजी, अंडी) तसेच शाकाहारी (वांगी, डाळ कांदा, तर्री पोहे) असे विविध पदार्थ या शैलीत तयार केले जातात. ही खाद्यसंस्कृती राजकारण्यांपासून कलाकारांपर्यंत सर्वांच्या पसंतीची आहे.
पुढे काय ?
तुकाराम मुंढे यांनी आरोग्याच्या दृष्टीकोनातून केलेले वक्तव्य जरी योग्य असले, तरी त्याची भाषा आणि पद्धत नागपुरकरांच्या भावना दुखावणारी ठरली आहे. हा वाद सावजीच्या ‘ब्रँड’ व ‘परंपरा’ यांच्याशी निगडीत असून, आता मुंढे यांची भूमिका काय असेल, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
By
